İslâm Allah'ın Dini, İslâmcılık Kimin Siyaseti? İman, İdeoloji ve Siyaset Arasında Müslümanlığın Hakikat ve Vicdan Muhasebesi
Bir din düşünün ki insanı Allah'a kul olmaya, adâleti ayakta tutmaya, emaneti korumaya, mazlumun yanında durmaya, ilim öğrenmeye ve güzel ahlâkla yaşamaya çağırıyor.
Sonra bir gün o dinin adı siyasî meydanlarda, ideolojik mücadelelerde, iktidar hesaplarında, televizyon tartışmalarında ve birbirini suçlayan insanların dilinde bambaşka manalara bürünüyor.
Kimi onu kendi partisinin kimliğine dönüştürüyor, kimi bir topluluğu mahkûm etmenin etiketi olarak kullanıyor, kimi de kendi görüşünü Allah'ın tartışılmaz hükmü gibi sunuyor.
İslâm'ın kendisiyle, İslâm adına üretilen yorumlar arasındaki sınır silikleştiğinde, sadece kavramlar değil, insanların dinî duyguları, toplumsal güveni ve hakikat anlayışı da zarar görüyor.
İşte bugün ilgili insanların kendilerine sorması gereken temel soru şudur: İslâm'ı mı konuşuyoruz, İslâm hakkında geliştirdiğimiz ideolojileri mi; Allah'ın dinini mi savunuyoruz, yoksa kendi siyasî tercihlerimizi mi kutsallaştırıyoruz?
Kur'ân-ı Kerîm, “Şüphesiz Allah katında din İslâm'dır” buyuruyor (Âl-i İmrân, 3/19). Bu beyan, Müslüman için dinin ilâhî kaynağını ve cihanşümul/evrensel vasfını ifade etmektedir.
Ancak Kur'an-ı Kerîm'de bugünkü siyasî manalarıyla “İslâmcılık” veya “siyasal İslâm” adı altında bir ideoloji tarif edilmez. Bu kavramlar, modern dönemin tarihî ve siyasî şartlarında ortaya çıkmıştır.
Burada son derece hayatî bir ayrım bulunmaktadır: İslâm, vahiy kaynaklı bir dindir; İslâmcılık ise İslâmî referanslarla toplumu, siyaseti ve yönetimi düzenlemeyi hedefleyen farklı düşünceleri kapsayan modern bir siyasî kavramdır. Bu ayrımı yapmak, ilâhî olan ile beşerî olanın sınırını korumak için elzemdir.
Tarihî bakımdan İslâmcılık, 19. yüzyılda Osmanlı Devleti'nin askerî ve siyasî güç kaybettiği, Avrupa sömürgeciliğinin genişlediği, Müslüman toplumların bağımsızlık, eğitim, kalkınma ve yönetim meseleleriyle yüzleştiği bir ortamda gelişmiştir.
İslâm dünyasının nasıl yeniden ayağa kalkabileceği sorusu öne çıkmıştır. Fakat bu düşünürlerin tamamını aynı siyasî programa sahip tek tip bir topluluk gibi görmek doğru değildir.
Kimisi eğitim ve ahlâkî ıslahı, kimisi meşvereti ve hürriyeti, kimisi siyasî birliği, kimisi ise toplumsal ve kurumsal yenilenmeyi ön plana çıkarmıştır.
İslâmcılık, başlangıcından itibaren tek sesli bir yapı değil, farklı arayışları bünyesinde barındıran geniş bir düşünce alanı olmuştur.
II. Meşrutiyet yıllarında Sırât-ı Müstakîm, Sebîlürreşâd ve İslâm Mecmuası gibi yayınlar etrafında din, medeniyet, ilerleme, hürriyet ve siyaset üzerine yoğun tartışmalar yürütülmüştür.
1913'teki yazılar ve 1914'teki değerlendirmeler, “İslâmcılık” kelimesinin Osmanlı fikir hayatında belirginleştiği müşahhas misaller arasında yer almıştır.
Ancak kelimenin Türkçede kullanılmaya başlanmasıyla düşüncenin doğuşunu aynı tarihe eşitlemek metodolojik bir hata olur.
Nitekim Batı dillerindeki kavramsal arka plana bakıldığında, Fransız Akademisi sözlüğünün 1762 ve 1878 baskılarında İslâmisme kelimesinin doğrudan İslâm dinini ifade ettiği görülmektedir. Dolayısıyla kavramların tarihî gelişimi ile ideolojik nitelik kazanması birbirinden ayrılmalıdır.
Müslüman toplumların adâlet, istişare, yönetim ve birlik üzerine düşünmeleri, modern İslâmcılık kavramından asırlar öncesine uzanmaktadır.
Bugün yaygın biçimde kullanılan “siyasal İslâm” veya "politik İslâm" ifadesi ise özellikle 20. yüzyılın son çeyreğinde (1980'ler ve 1990'larda, özellikle 1979 İran Devrimi sonrasında) uluslararası akademik ve siyasî literatürde yaygınlaşmıştır.
Bu kavram, İslâmî referansların siyasî kimlik, örgütlenme ve yönetim programlarının merkezine yerleştirildiği hareketleri incelemek maksadıyla geliştirilmiş bir analiz aracı olmuştur.
Ancak Müslüman bir insanın siyasete ilgi duyması, adâletsizliği eleştirmesi, kamu yönetimi hakkında görüş bildirmesi veya dinî değerlerinden hareketle toplumsal mesuliyet üstlenmesi, onu kendiliğinden belirli bir siyasî ideolojinin mensubu yapmaz.
Müslüman olmak, dinî bir kimliktir; İslâmcı olmak ise kullanıldığı bağlama göre değişen siyasî ve fikrî bir tanımlamadır. Bu iki kavramı birbiri yerine kullanmak hem dinî hayatı hem de siyasî sosyolojiyi yanlış anlamaya yol açmaktadır.
Kur'an-ı Kerîm'in ortaya koyduğu yönetim ve toplum ilkelerine bakıldığında, modern ideolojik etiketlerden çok daha köklü ve sarsılmaz bir ahlâkî çerçeveyle karşılaşılır.
Nisâ sûresinin 58. âyeti, emanetlerin ehline (liyâkate) verilmesini ve insanlar arasında adâletle hükmedilmesini emretmektedir. Aynı sûrenin 135. âyeti ise insanın kendisi, anne-babası ve en yakınları aleyhine bile olsa adâletten ayrılmamasını şart koşar. Şûrâsûresinin 38. âyetinde işlerin danışma (istişare) ile yürütülmesi övülürken; Mâide sûresinin 8. âyetinde bir topluluğa duyulan öfke veya düşmanlığın Müslümanları adâletsizliğe sürüklememesi gerektiği açıkça ihtar edilir.
Bunlar hiçbir siyasî partinin, cemaatin yahut liderin özel mülkiyetinde olan değerler değildir. Adâlet Allah'ın emridir ve hiçbir siyasî yapının tekelinde olamaz; emanet dinî bir mesuliyettir ve iktidarların şahsî tasarrufu sayılamaz.
Hz. Peygamber'in (s.a.v.) sünnetinde de yöneticilik ve kamusal yetki, bir üstünlük........
