2026’da Türk Dış Politikasının Stratejik Özerklik Arayışı: Küresel Rekabet, Diplomatik Denge ve Yeni Jeopolitik Gerçeklikler
Uluslararası siyasetin giderek karmaşıklaştığı, geleneksel ittifak ilişkilerinin yeniden tartışıldığı ve küresel güç merkezleri arasındaki rekabetin farklı boyutlar kazandığı bir dönemden geçmekteyiz. 2026 yılı itibarıyla uluslararası sistemde yaşanan gelişmeler, devletlerin dış politika tercihlerini yalnızca güvenlik kaygıları üzerinden değil, ekonomik bağımlılıklar, teknolojik dönüşümler ve diplomatik hareket alanları çerçevesinde yeniden değerlendirmelerini gerekli kılmaktadır.
Bu dönüşüm içerisinde Türkiye’nin dış politika yönelimi, uluslararası ilişkiler disiplini açısından dikkatle incelenmesi gereken örneklerden birini oluşturmaktadır.
Özellikle son yıllarda sıklıkla kullanılan stratejik özerklik kavramı, Türkiye’nin uluslararası sistemdeki konumunu anlamlandırmak bakımından önemli bir analitik çerçeve sunmaktadır. Bununla birlikte stratejik özerkliğin yalnızca bağımsız karar alma iradesiyle açıklanamayacağı, ekonomik kapasite, savunma politikaları, diplomatik ilişkiler ve kurumsal sürdürülebilirlikle birlikte ele alınması gerektiği kanaatindeyim.
Burada temel soru şudur: Türkiye, küresel güç rekabetinin yoğunlaştığı bir uluslararası sistemde kendi stratejik önceliklerini ne ölçüde bağımsız biçimde belirleyebilmekte ve bu tercihlerini sürdürülebilir politikalara dönüştürebilmektedir?
Stratejik Özerklik: Bağımsızlık mı, Karşılıklı Bağımlılığın Yönetimi mi?
Uluslararası ilişkiler literatüründe stratejik özerklik, bir devletin dış politika ve güvenlik kararlarını kendi öncelikleri doğrultusunda şekillendirebilme kapasitesiyle ilişkilendirilmektedir. Ancak bu kavram, uluslararası ittifaklardan uzaklaşma veya ekonomik ilişkileri sınırlandırma anlamına gelmemektedir.
Aksine, küreselleşmenin oluşturduğu karşılıklı bağımlılık ilişkileri içerisinde devletlerin farklı aktörlerle eş zamanlı iş birlikleri geliştirmesi, stratejik özerklik arayışının önemli unsurlarından biridir.
Realist kuramın güç ve güvenlik merkezli yaklaşımı, devletlerin uluslararası sistemde varlıklarını sürdürebilmek amacıyla bağımsız hareket etme kapasitelerini artırmaya çalıştıklarını açıklamaktadır. Neoliberal kurumsalcılık ise uluslararası kurumların, ekonomik ilişkilerin ve iş birliği mekanizmalarının devlet davranışları üzerindeki etkisine dikkat çekmektedir.
Türkiye’nin dış politika pratikleri, bu iki yaklaşımın birlikte değerlendirilmesine elverişli bir görünüm sunmaktadır.
Bir taraftan NATO üyeliği ve Avrupa ile kurumsal ilişkiler devam ederken diğer taraftan Rusya, Çin, Orta Asya, Afrika ve Orta Doğu ülkeleriyle farklı düzeylerde diplomatik ve ekonomik ilişkiler geliştirilmektedir.
Bu durum, Türkiye’nin dış politikasının yalnızca Doğu-Batı ekseninde değerlendirilmesinin analitik açıdan sınırlı kalabileceğini göstermektedir.
Nitekim 2026 yılında yayımlanan bazı akademik çalışmalar da Türkiye’nin dış politika tercihlerini çoklu hizalanma ve stratejik özerklik kavramları üzerinden incelemektedir.
NATO Üyeliği ve Değişen Avrupa Güvenlik Mimarisi
Türkiye’nin NATO içerisindeki konumu, stratejik özerklik tartışmalarının önemli boyutlarından birini oluşturmaktadır.
Rusya-Ukrayna savaşı sonrasında Avrupa güvenliğinin yeniden gündemin merkezine yerleşmesi, NATO’nun savunma kapasitesi, Avrupa devletlerinin güvenlik sorumlulukları ve transatlantik ilişkilerin geleceği üzerine tartışmaları yoğunlaştırmıştır.
Temmuz 2026’da Ankara’da gerçekleştirilen NATO Zirvesi, Türkiye’nin ittifak içerisindeki konumunun ve Avrupa güvenliğine ilişkin tartışmaların değerlendirilmesi bakımından önemli bir diplomatik gelişme olmuştur.
Bununla birlikte NATO üyeliği........
