Şanghay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ)’nün Bişkek Zirvesi, Çin ve Rusya’nın öncülüğünde Batı dışında farklı bir jeopolitik alanın güçlendiğini gösterdi. ABD’nin küresel hegemonyasının tartışıldığı bir dönemde, farklı çıkarları olan ülkeleri aynı siyasi ve ekonomik zeminde buluşturan ŞİÖ, çok kutuplu dünyanın önemli merkezlerinden biri olma potansiyelini ortaya koydu.

ŞİÖ, 2001’de Çin, Rusya, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan ve Tacikistan tarafından kuruldu. Temeli, 1996’da sınır güvenliği ve askeri gerilimleri azaltmak amacıyla oluşturulan “Şanghay Beşlisi” mekanizmasına dayanıyordu. 2017’de Hindistan ve Pakistan’ın, 2023’te İran’ın, 2024’te Belarus’un katılmasıyla örgüt bugün 10 tam üyeye ulaştı. İki gözlemci ve 15 diyalog ortağıyla birlikte ŞİÖ’nün etki alanı Orta Asya’nın çok ötesine, Güney Asya, Ortadoğu ve Avrupa’ya uzanıyor.

ŞİÖ’yü önemli kılan yalnızca üye sayısı değil. Çin, Rusya, Hindistan ve İran gibi büyük güçleri aynı çatı altında buluşturan örgüt, dünya nüfusunun yüzde 43’ünü ve küresel ekonominin dörtte birini temsil ediyor. Üyeleri; enerji kaynakları, askeri kapasite, nükleer güç ve Avrasya’nın kritik ticaret yollarının önemli bölümünü elinde tutuyor. Türkiye, Mısır, Suudi Arabistan, Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri’nin de aralarında bulunduğu 15 diyalog ortağı bulunuyor.

Bişkek Bildirgesinde hangi konular yer aldı?

31 Ağustos–1 Eylül tarihleri arasında Kırgızistan’ın başkenti Bişkek’te yapılan ŞİÖ Zirvesi’nin sonunda yayınlanan bildirgede, İran ve Filistin’deki gelişmelerin yanı sıra tek taraflı yaptırımlar, ekonomik işbirliği ve güvenlik konularında ortak tutumlar ortaya konuldu.

Zirvenin dikkat çekici siyasi başlıklarından biri İran oldu. ŞİÖ, İran topraklarına yönelik askeri saldırıları kınadı; saldırıların çok sayıda sivilin ölümüne ve ülke ekonomisinde ciddi hasara yol açtığını belirtti. Bildirgede bu saldırıların uluslararası hukuk ve BM Şartı’nın ilke ve normlarını ihlal ettiği ifade edilirken, İran’ın egemenliği ve toprak bütünlüğüne destek verildi, çatışmanın yalnızca siyasi ve diplomatik yollarla çözülmesi çağrısı yapıldı.

ŞİÖ ülkeleri ayrıca İran’ın barışçıl nükleer enerji geliştirme hakkını vurguladı. İran’a ve İran’la ticaret yapan ülkelere yönelik tek taraflı yaptırımların, uluslararası hukuk ve Dünya Ticaret Örgütü kurallarıyla bağdaşmadığını belirterek bu tür “tek taraflı zorlayıcı önlemlere” karşı olduklarını açıkladı.

Bildiride Filistin de yer aldı. İsrail’in Filistin’e yönelik saldırılarının Batı Asya’daki istikrarsızlığı artırdığı belirtilirken, bölgede kalıcı barış ve istikrarın sağlanmasının yolunun, Filistin sorununun kapsamlı ve adil biçimde çözülmesinden geçtiği ifade edildi.

Ekonomik alanda üyeler; açık, şeffaf, adil, kapsayıcı ve ayrımcı olmayan çok taraflı bir ticaret sisteminin........

© İlke TV