Tanığa Soru Sorma Hakkı ile İlgili AYM’nin Eleştiriye Açık Kararı
Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu, 24.02.2026 tarihli ve 2020/9807 başvuru numaralı İ.L. kararında; çocukların cinsel istismarı ve kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçlarından mahkum edilen başvurucunun, mahkumiyetine esas alınan mağdur çocukların beyanlarını sorgulama imkanından yoksun bırakılması nedeniyle tanık sorgulama hakkının ihlal edildiği iddiasını incelemiştir. AYM; çocukların cinsel istismarı suçu yönünden ihlal bulunmadığına, kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu yönünden ise ihlal bulunduğuna karar vermiştir. Karar, 22.10.2026 tarihli ve 33408 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.
Kararda tartışılan temel mesele; mağdur çocukların korunması amacıyla soruşturma evresinde alınan beyanlarıyla yetinilmesinin, bu beyanların mahkumiyete esas alınması halinde sanığın tanık sorgulama hakkını ne ölçüde güvence altına aldığı ve bu usuli güvencenin yeterli olup olmadığıdır.
Bilindiği üzere; Anayasa m.36 ve İHAS m.6/3-d kapsamında güvence altına alınan tanık sorgulama hakkı, sanığın aleyhindeki tanıkların beyanlarının doğruluğunu ve güvenilirliğini etkili şekilde sınayabilmesini gerektirmektedir. Bu hak; yalnızca tanık ifadelerine itiraz edilmesini değil, savunmaya tanığın beyanlarını sorgulama bakımından gerçek ve etkili bir imkan sağlanmasını da kapsamaktadır.
Somut Olay ve Yargılama Süreci
Somut olayda; başvurucu hakkında olay esnasında 12 yaşından küçük, üç mağdur erkek çocuğa yönelik eylemleri nedeniyle çocukların cinsel istismarı ve kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçlarından kamu davası açılmıştır.
Mağdur çocukların beyanları, 01.07.2019 tarihinde soruşturma evresinde Şişli Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesi bünyesindeki Çocuk İzlem Merkezinde (ÇİM), Cumhuriyet savcısı tarafından uzmanların ve diğer ilgililerin katılımıyla alınmış, ifade alma işlemleri sesli ve görüntülü olarak kaydedilmiştir.
İstanbul 21. Ağır Ceza Mahkemesi’nde yapılan yargılamada mağdur çocuklar yeniden dinlenmemiştir. Mahkeme, çocukların yaşlarını, soruşturma evresinde ifadelerinin alınmış olmasını ve yeniden dinlenmelerinin psikolojik durumlarını olumsuz etkileyebileceğini dikkate almıştır. Duruşmada çocukların önceki ifade tutanakları okunmuş, ancak görüntülü kayıtlar izlenmemiştir.
Mahkeme, başvurucunun her üç mağdura yönelik çocukların cinsel istismarı ve kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçlarından mahkumiyetine karar vermiştir.
İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 20. Ceza Dairesi, 12.12.2019 tarihinde istinaf başvurularını esastan reddetmiştir. Bu kararla; kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçundan verilen mahkumiyet hükümleri kesinleşmiş, çocukların cinsel istismarı suçundan verilen mahkumiyet hükümleri bakımından ise temyiz yolu açık kalmıştır.
Başvurucu, kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçundan verilen mahkumiyetler yönünden tanık sorgulama hakkının ihlal edildiği iddiasıyla 2020/9807 numaralı bireysel başvuruda bulunmuştur.
Yargıtay 14. Ceza Dairesi 24.05.2021 tarihli kararıyla, çocukların cinsel istismarı suçundan verilen mahkumiyet hükümlerini bozmuştur. Yargıtay, olayın tanığı konumunda bulunan mağdur çocukların duruşmada dinlenmeleri, bunun mümkün olmaması halinde ise soruşturma evresinde alınan görüntülü ifadelerinin duruşmada taraflarla birlikte izlenmesi gerektiğini belirtmiştir. Bozma sonrasında yapılan yargılamada mağdur çocuklar yeniden dinlenmemiş, ancak ÇİM’de alınan görüntülü ifadeleri duruşmada izlenmiştir. Başvurucu ve müdafii, kayıtların içeriğine ve mağdur beyanlarındaki çelişkilere ilişkin itirazlarını duruşmada ileri sürmüştür. Böylece, başvurucu olan sanık ve müdafii tarafından savunma hakkının önceliği ve önemi ile bu konuda yeterli usuli güvencenin sağlanmasının gerektiği duruşmada hatırlatılmıştır.
Mahkeme, çocukların cinsel istismarı suçlarından yeniden mahkumiyet hükümleri kurmuş ve bu hükümler Yargıtay 9. Ceza Dairesi’nin 02.11.2022 tarihli onama kararıyla kesinleşmiştir. Başvurucu, bu mahkumiyetler yönünden de 2023/10094 numaralı bireysel başvuruda bulunmuştur.
AYM, aynı başvurucuya ilişkin iki bireysel başvuruyu birleştirerek incelemiştir.
Anayasa Mahkemesinin Değerlendirmesi
AYM; tanık sorgulama hakkı kapsamında yalnızca ceza muhakemesinde tanık sıfatıyla dinlenen kişilerin değil, beyanları mahkumiyete esas alınan mağdurların da tanık olarak değerlendirilmesi gerektiğini belirtmiştir.
Mahkemeye göre duruşmada sorgulanamayan tanık beyanlarının hükme esas alınması halinde; tanığın duruşmada dinlenmemesinin geçerli bir nedene dayanıp dayanmadığı, beyanının mahkumiyet bakımından yegane veya belirleyici delil olup olmadığı ve savunmanın karşılaştığı dezavantajı telafi edecek yeterli karşı dengeleyici güvencelerin sağlanıp sağlanmadığı incelenmelidir.
Çocukların cinsel istismarı suçu yönünden; mağdur çocukların kovuşturma evresinde hiç dinlenmemiş olmalarını tek başına ihlal nedeni olarak değerlendirmemiştir.
Mahkeme, mağdur........
