menu_open Columnists
We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close

İstinafta Ceza Dairelerinin Bozma Yetkisinin Aşılması Sorunu

42 0
31.10.2026

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun “Bölge adliye mahkemesinde inceleme ve kovuşturma” başlıklı 280. maddesinde yer alan;

“(1) Bölge adliye mahkemesi, dosyayı ve dosyayla birlikte sunulmuş olan delilleri inceledikten sonra;

a) İlk derece mahkemesinin kararında usule veya esasa ilişkin herhangi bir hukuka aykırılığın bulunmadığını, delillerde veya işlemlerde herhangi bir eksiklik olmadığını, ispat bakımından değerlendirmenin yerinde olduğunu saptadığında istinaf başvurusunun esastan reddine, 303 üncü maddenin birinci fıkrasının (a), (c), (d), (e), (f), (g) ve (h) bentlerinde yer alan ihlallerin varlığı halinde hukuka aykırılığın düzeltilerek istinaf başvurusunun esastan reddine,

b) Cumhuriyet savcısının istinaf yoluna başvurma nedenine uygun olarak mahkumiyete konu suç için kanunda yazılı cezanın en alt derecesinin uygulanmasını uygun görmesi halinde, hukuka aykırılığın düzeltilerek istinaf başvurusunun esastan reddine,

c) Başka bir araştırmaya ihtiyaç duyulmadan cezayı kaldıran veya cezada indirim yapılmasını gerektiren şahsi sebeplere ya da şahsi cezasızlık sebeplerine bağlı olarak daha az ceza verilmesini veya ceza verilmesine yer olmadığına karar verilmesini gerektiren hallerde, hukuka aykırılığın düzeltilerek istinaf başvurusunun esastan reddine,

d) Olayın daha fazla araştırılmasına ihtiyaç duyulmadan davanın reddine karar verilmesi veya güvenlik tedbirlerine ilişkin hatalı kararın düzeltilmesi gereken hâllerde hukuka aykırılığın düzeltilerek istinaf başvurusunun esastan reddine,

e) İlk derece mahkemesinin kararında 289 uncu maddede belirtilen bir hukuka aykırılık nedeninin bulunması halinde hükmün bozulmasına ve dosyanın yeniden incelenmek ve hükmolunmak üzere hükmü bozulan ilk derece mahkemesine veya kendi yargı çevresinde uygun göreceği diğer bir ilk derece mahkemesine gönderilmesine,

f) Soruşturma veya kovuşturma şartının gerçekleşmediğinin veya önödeme ve uzlaştırma usulünün uygulanmadığının anlaşılması ya da davanın ilk derece mahkemesinde görülmekte olan bir dava ile birlikte yürütülmesinin zorunlu olması hâlinde hükmün bozulmasına ve dosyanın yeniden incelenmek ve hükmolunmak üzere hükmü bozulan ilk derece mahkemesine veya kendi yargı çevresinde uygun göreceği diğer bir ilk derece mahkemesine gönderilmesine,

g) Diğer hallerde, gerekli tedbirleri aldıktan sonra davanın yeniden görülmesine ve duruşma hazırlığı işlemlerine başlanmasına,

(2) Duruşma sonunda bölge adliye mahkemesi istinaf başvurusunu esastan reddeder veya ilk derece mahkemesi hükmünü kaldırarak yeniden hüküm kurar.

(3) Birinci ve ikinci fıkra uyarınca verilen kararların sanık lehine olması halinde, bu hususların istinaf isteminde bulunmamış olan diğer sanıklara da uygulanma olanağı varsa bu sanıklar da istinaf isteminde bulunmuşçasına verilen kararlardan yararlanırlar.”

Hükümleri, istinaf makamı olan bölge adliye mahkemelerinin, yerel mahkeme kararlarının istinaf edilmesi sonrası nasıl inceleme yapacaklarını ve inceleme sonucunda hangi tür kararlara hükmedebileceklerini açıkça düzenlemiştir. CMK m.280/1-e ve f bentlerinden açıkça anlaşılacağı üzere, istinaf mahkemelerinin yerel mahkeme kararlarını ancak sınırlı sayıda sebeplere dayanarak bozabileceği düzenlenmiştir.

CMK m.280/1-e ve f bentlerinin açık lafzına göre; istinaf mahkemelerinin yerel mahkeme kararlarını bozmak suretiyle mahalline gönderebilmesi için, CMK m.289’da bentler halinde sayılan hukuka kesin aykırılık hallerinden birisinin gerekçe gösterilmesi veya soruşturma veya kovuşturma şartı gözetilmeksizin davanın görülmüş olması, önödeme ve uzlaştırmaya tabi bir suç olmasına rağmen yargılama öncesi veya sırasında bunların işletilmemesi veya istinaf mahkemesi önüne gelen davanın yerel mahkemede derdest bulunan bir dava ile birlikte görülmesinin zorunlu olması hallerinden bir veya birkaçının bulunması gerekmekte olup, bentlerden anlaşılacağı üzere, istinaf makamının burada gösterilen sebepler haricinde bir nedene dayanarak bozma kararı verme yetkisi bulunmamaktadır.

Kaldı ki; ilgili bentlerin ardından gelen CMK m.280/1-g’de kanun koyucu, “diğer hallerde” ibaresine yer vererek, yukarıda izah ettiğimiz bentler kapsamına girmeyen tüm hukuka aykırılıklar nedeniyle istinaf mahkemelerinin bozma karar veremeyeceğini, ilgili bentler kapsamına girmeyen hangi hukuka aykırılık veya aykırılıkları tespit ederlerse etsinler, bu husus nedeniyle davanın yeninden görülmesine karar vermeleri ve duruşma açmak suretiyle bunu tatbik etmeleri gereğini emredici şekilde ortaya koymuştur.

Sonuç olarak; istinaf mahkemeleri ceza dairelerinin bozma kararına konu edebileceği sebepler Kanunda sınırlı sayıda düzenlendiğinden, bozma sebeplerinin yorum yoluyla genişletilmesi, yani CMK m.289/1’de yer alan hukuka kesin aykırılık hallerinden birisinin bulunmamasına veya CMK m.280/1-f’nin şartları oluşmamasına rağmen, bölge adliye mahkemesi tarafından bozma kararı verilmesi ve dosyanın yeniden incelenmek ve hükmolunmak üzere ilk derece mahkemesine gönderilmesi mümkün değildir[1].

Gelinen aşamada sorun şu şekilde tezahür etmiştir;

BAM ceza dairelerinin halen CMK m.289’da sayılan toplam 9 sınırlı bozma sebebi ile yetinmeyerek, bu sebepleri aşan veya bu sebeplerden birisinin kapsamına girmese bile, girmiş gibi ilgili hükme, genellikle de önce bozma yetkisi sınırı dışına çıkarılan, sonra tekrar yasa değişikliğine gidilmek suretiyle bozma yetkisi sınırına dahil edilen bilhassa (g) ve (h) bentleri üzerinden, yani hükmün gerekçesinde gösterilmesi gereken hususlarda eksiklik veya savunma hakkı sınırlandırıldığından........

© Hukuki Haber