menu_open Columnists
We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close

Elkoyma, Muhafaza Altına Alma, Dondurma ve Askıya Alma Tedbirleri ve Sözlü Emir Hukuka Uygun Sayılır mı?

39 0
09.11.2026

Eşyanın türüne göre kısmen özel hayatın gizliliği ve korunması hakkına, esas olarak da mülkiyet ve zilyetlik haklarına sınırlama getiren, dayanağını Anayasa m.20/2, m.21, m.13 ile İHAS m.8/2’den alan arama ve elkoyma tedbirlerinden elkoymanın yasal şekillerinin ve şartlarının CMK m.123 ila m.134’de düzenlediği, elkoyma ile aramanın farklı tedbirler olduğu,

Arama tedbirinin CMK m.116 ila 122’de düzenlendiği, bu maddelerden CMK m.119’un ve m.120’nin çok önemli olduğu, umumiyetle arama tedbirinde hataların arama kararı ile bu kararların yerine getirilmesinde ve aramada hazır bulunabileceklerde yaşandığı, arama tutanaklarına bu hususların kaydedilmesinin önemli olduğu,

Aramanın daha ziyade özel hayat hakkını, elkoymanın ise mülkiyet ve zilyetlik haklarını sınırladığı, bir tedbir olan elkoymanın ceza muhakemesi süreci ile sınırlı olduğu, yani geçicilik özelliği taşıdığı,

TCK m.54’de ve m.55’de düzenlenen eşya ve kazanç müsaderesinin ise; kalıcı mahiyette mülkiyet ve zilyetlik haklarının yitirilmesine yol açması nedeniyle bir fer’i ceza olarak nitelendirilebileceği, hem elkoyma tedbirinin ve hem de müsaderenin genel nitelikte tatbikinin mümkün olmadığı ve yasaklandığı,

Anayasa m.35’in ve İHAS 1. Ek Protokol m.1’in güvencesi altında bulunan mülkiyet ve zilyetlik haklarının “mal güvenliği” kapsamında görülmesinin gerektiği, mülkiyet hakkına dönük müdahaleleri öngören yasal düzenlemelerin “Temel hak ve hürriyetlerin sınırlandırılması” başlıklı Anayasa m.13’e uygun hazırlanıp çıkarılmasının zorunlu olduğu, mülkiyet ve zilyetlik haklarına genel müdahalenin yasak olduğu, bu nedenle Anayasa m.38’in 10. fıkrasında genel müsadere cezası verilemeyeceğinin açıkça ifade edildiği, bunun öncesinde de elkoyma tedbiri yönünden, hem fiil ve hem de fail yönü itibariyle somut ilgi ve elkoyma tedbirinin tatbiki için somut zorunluluk şartlarının gerçekleşip gerçekleşmediğine bakılmasının gerektiği,

Elkoyma tedbiri ile ilgili yasal şartlar bakımından;

CMK m.123’de; ispat aracı olarak yararlı görülen veya eşya veya kazanç müsaderesinin konusunu oluşturan malvarlığı değerlerinin muhafaza altına alınacağı, m.123/2’den muhafazanın malvarlığını yanında bulunduran kişinin rızası ile gerçekleşmesi gerektiğinin anlaşıldığı, “İstenen eşyayı vermeyenler hakkında işlem” başlıklı CMK m.124/1’de, m.123’de yazılı eşya veya diğer malvarlığı değerlerini yanında bulunduran kişinin, talep üzerine eşyayı göstermekle ve teslim etmekle yükümlü olduğunun söylendiği, ancak eşyayı yanında bulunduran kişinin rızası ile teslim etmediği halde ise, CMK m.123/2’de elkoyma tedbirinden bahsedilerek, bu eşyaya CMK m.127’de gösterilen usule göre elkoyulabileceğinin anlaşıldığı, ispat aracı olarak yararlı görülen eşya veya kazanç müsaderesinin konusunu oluşturan malvarlığı değerinin CMK m.128/1’de gösterilen hak ve alacaklardan olmaması gerektiği, bu hüküm kapsamına giren hak ve alacaklara elkoyma tedbirinde m.128’in uygulanacağı, bunun dışında kalanlar hakkında m.123/2’nin tatbik edileceği,

CMK m.123 uyarınca elkoyma tedbirinin uygulanmasının, CMK m.127’de sıkı kurallara bağlandığı, hakim kararı üzerine veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısının, Cumhuriyet savcısına ulaşılmadığı hallerde de kolluk amirinin yazılı emri ile kolluk görevlilerinin elkoyma işlemini gerçekleştirebileceğinin m.127’nin ilk fıkrasında belirtildiği, maddenin ikinci ve devam fıkralarında elkoyma tedbiri kararı ile ilgili sıkı şekil şartlarına yer verildiği,

CMK m.128’de; sayılı bazı suçlar yönünden taşınmazlara, hak ve alacaklara elkoymanın özel olarak düzenlediği, soruşturma veya kovuşturma konusu suçun işlendiğine ve bu suçlardan elde edildiğine dair somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebebinin varlığı kaydıyla taşınmazlara hak ve alacaklara elkoyulmasının düzenlendiği, ancak bunun için kanun koyucunun belirlediği kurumlar ile kurullardan ilgisine göre rapor alınmasının elkoyma tedbiri için zorunlu kılındığı, rapor almanın bir istisnasının 5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun’un “Koruma tedbirleri” başlıklı 17. maddesinin 2. fıkrasında 3 ay için öngörüldüğü, CMK m.128/10’da gerçek kişilerin elkoyulan malvarlığı değerlerinin idaresi için kayyım tayin edilebileceğinin belirtildiği,

Taşınmazlara, hak ve alacaklara elkoyma tedbiri CMK m.128’de özel olarak düzenlendiği ve malvarlığına elkoyma tedbiri yönünden iki şartın arandığı;

a) Soruşturma veya kovuşturma konusu suçun işlendiğine ve bu suçlardan elde edildiğine dair somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebebi bulunan hallerde, şüpheli veya sanığa ait suçla ilgili olan taşınmazlara, hak ve alacaklara m.128’de gösterilen usule göre tapu kütüğüne, trafik tescile, bankaya, mali kuruma, ticaret siciline kayıt düşüleceği, elkoyma tedbirinin fiili değil, kaydi uygulanacağı, malvarlığına genel elkoymanın olamayacağı, genel müsadere yasağında olduğu gibi, genel elkoymanın da yasak olduğu,

b) Elkoyma kararı alınabilmesi için; ilgisine göre Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu, Sermaye Piyasası Kurulu, Mali Suçları Araştırma Kurulu veya Hazine Müsteşarlığı ve Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumundan suçtan elde edilen değere ilişkin rapor alınması gerektiği,

Suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama suçu bakımından rapor almanın 3 ay süreli bir istisnası bulunduğu, 5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun’un “Koruma tedbirleri” başlıklı 17. maddesinin 2. fıkrasında; “Gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısı da elkoyma kararı verebilir. Hakim kararı olmaksızın yapılan elkoyma işlemi yirmi dört saat içinde görevli hakimin onayına sunulur. Hakim en geç yirmi dört saat içinde onaylanıp onaylanmamasına karar verir. Hakimin onaylaması halinde 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 128 inci maddesinde belirtilen değere ilişkin rapor üç ay içinde alınır ve tekrar hakim onayına sunulur. Onaylanmama veya raporun üç ay içinde alınamaması halinde Cumhuriyet savcılığının kararı hükümsüz kalır.” hükmüne yer verildiği,

Uygulamada; elkoyma tedbiri için CMK m.128/1’de belirtilen elkoyma şartlarının varlığına dikkat edilmediği, bu konuda hukukilik denetiminin yetersiz kaldığı, ortada “Somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebebi” bulunmadığı veya suç tarihi veya suç ile ilgisi olmadan malvarlığına elkoyulabildiği, “Temel hak ve hürriyetlerin sınırlanması” başlıklı Anayasa m.13’ün gözardı edilebildiği, bu nedenle Anayasa m.35’in ve İHAS 1. Ek Protokol’ün 1. maddesinin güvencesi altında bulunan mülkiyet ve zilyetlik haklarının ihlale uğradığı,

CMK m.128/A’da; sayılı bazı suçlar yönünden bilişim suçlarından işlenmesi suretiyle elde edilen para veya kripto varlıkları gibi bir menfaatin bulunduğu hesabın askıya alınmasının ve elkoyma tedbirinin uygulanmasının özel olarak düzenlendiği,

Bu maddenin kapsamına; banka, ödeme hizmeti sağlayıcısı veya kripto hizmet sağlayıcısı gözetiminde veya bunlar aracılığı ile yapılan işlemler ile bu işlemlerin yapıldığı hesapların girdiği, bu maddede gözetimi veya aracılığı yapan ilgili banka veya hizmet sağlayıcısı tarafından 48 saat süreli askıya alınmanın düzenlendiği, bu andan itibaren yetkinin Cumhuriyet savcısına ve Sulh Ceza hakimine geçtiği, askıya alma ve elkoyma tedbirlerinin nitelikli hırsızlık, nitelikli dolandırıcılık suçlarının banka veya bilişim sistemleri aracılığı ile işlenmesi ve yine banka veya kredi kartlarının kötüye kullanılması suçları ile sınırlı uygulanacağı,

Malvarlığının dondurulmasının ise; terör ve terörizmin finansmanı ile etkin mücadele edilebilmesi için........

© Hukuki Haber