Arabuluculukta yenileme eğitimleri yeni bir aşamaya giriyor. Uzmanlık eğitiminin yenileme eğitimi yerine sayılması uygulamasının sona ermesinden, aktif süreç yönetimine; rol canlandırmalarından performansın izlenmesine kadar uzanan yeni model, yenileme eğitimini bir “bilgi tazeleme” faaliyetinden mesleki becerilerin yeniden sınandığı ve geliştirildiği bir sürekli eğitim modeline dönüştürmeyi hedefliyor.

Türkiye'de arabuluculuğun tartışıldığı ilk yılların temel sorusu, bu kurumun hukuk sistemi içinde yer edinip edinemeyeceğiydi. Bugün ise tartışmanın ekseni değişmiş durumda. 2025 yılı sonunda sicile kayıtlı arabulucu sayısının 50.006'ya, arabuluculuk eğitimi verme iznine sahip kuruluş sayısının 65'e ulaşması; aynı yıl yaklaşık 1,9 milyon yeni arabuluculuk başvurusu yapılması, artık nicelikten çok nitelik ve uygulama standardı üzerinde düşünülmesi gereken bir aşamaya gelindiğini gösteriyor.

Adalet Bakanlığı Arabuluculuk Daire Başkanlığının 26 Haziran 2026 tarihli duyurusu bu bakımdan önemli bir eşik oluşturdu. Başkanlık, yenileme eğitimlerinin etkinliğinin artırılması ve uluslararası standartlara yaklaştırılması amacıyla hazırlanan yeni eğitim modülünde son aşamaya gelindiğini açıklarken iki temel değişikliğin altını çizdi: Her arabulucunun bir uyuşmazlık vakasını başından sonuna kadar bizzat yöneteceği uygulama ağırlıklı eğitim modeli ve uzmanlık eğitiminin yenileme eğitimi yerine sayılması uygulamasının sona ermesi.

Yenileme eğitimi artık yalnızca “yenilenmiş bilgi” anlamına gelmiyor

Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu Yönetmeliğinin 32'nci maddesi uyarınca arabulucuların üç yılda bir, teorik ve uygulamalı olmak üzere toplam sekiz saatten az olmayan yenileme eğitimi almaları zaten zorunlu. Yönetmelik, bu eğitimlerde mevzuat ve içtihat değişikliklerinin yanı sıra arabuluculuk becerilerinin geliştirilmesini de açıkça öngörüyor. Dolayısıyla hukuki zorunluluk yeni değil.

Değişen, bu yükümlülüğün nasıl anlamlandırıldığı.

2024 yılında hazırlanan önceki yenileme eğitimi modülü de uygulama eğitimine özel yer ayırıyor, arabulucuların farklı roller üstlenerek bir süreci başından sonuna kadar canlandırmalarını ve birbirlerini değerlendirmelerini öngörüyordu. Hatta modülde, katılımcıların farklı roller üstlenmediği ve senaryo üzerinden yalnız soru-cevap biçiminde ilerleyen bir eğitimin temel hatalardan biri olduğu özellikle belirtiliyordu.

Bu nedenle 2026 modelini “ilk kez uygulamalı eğitime geçiliyor” şeklinde okumak doğru olmaz. Asıl yenilik, uygulamanın eğitimin tamamlayıcı bir bölümü olmaktan çıkarılıp eğitim tasarımının merkezine yerleştirilmesi.

Daire Başkanlığının yeni sistem için kullandığı “aktif süreç yönetimi” kavramı da esas olarak bunu ifade ediyor. Yeni kurguda arabulucunun yalnızca vaka hakkında görüş bildirmesi veya eğitmeni dinlemesi değil, bir uyuşmazlığı fiilen yönetmesi; seçimlerinin, müdahalelerinin ve süreç deneyiminin değerlendirme konusu yapılması hedefleniyor. Başkanlık ayrıca bu uygulama performansı ve deneyimlerinin sistem üzerinden kayıt altına alınacağını bildiriyor. Buradaki amaç uygulama performansı ve deneyiminin sistematik biçimde kayda geçirilmesi.

Arabulucudan “hukuku bilmesi” değil, çatışmayı okuyabilmesi de bekleniyor

Yeni model için hazırlanan Arabuluculuk Yenileme Eğitimi Modülü Katılımcı Kitabı ile buna eşlik eden Eğitmen Rehberi, bu değişimin yönünü daha ayrıntılı biçimde ortaya koyuyor.

Katılımcı kitabının başlangıç noktası şu: Arabuluculuk yalnızca mevzuat ve usul bilgisine dayanan bir hukuk faaliyeti değil; çatışma analizi, iletişim, müzakere, etik ve süreç yönetiminin birlikte kullanıldığı bir mesleki faaliyet.

Bu nedenle eğitimde John Burton'ın uyuşmazlık ile derin çatışma ayrımı, Christopher Moore'un veri, ilişki, değer, yapı ve menfaat eksenlerinden oluşan Anlaşmazlık Çemberi, Friedrich Glasl'ın çatışmanın dokuz aşamalı tırmanma modeli, Thomas-Kilmann çatışma tarzları, pozisyon-menfaat-ihtiyaç ayrımı ve Galtung'un çatışma üçgeni gibi araçlar ele alınıyor. Ancak amaç arabuluculara bir çatışma teorileri kataloğu öğretmek değil; bu modelleri masada verilecek süreç kararlarına dönüştürmek.

Örneğin aynı sert cümlenin arkasında veri eksikliği, geçmişten gelen ilişki........

© Hukuki Haber