Ticari hayatta ödeme aracı olarak en yaygın kullanılan kıymetli evraklardan biri olan çekin, henüz doldurulmadan (boş haldeyken) rıza dışında elden çıkması, düzenleyen (keşideci) açısından ciddi hukuki riskler barındırmaktadır. Türk Ticaret Kanunu (TTK) ve çek hukukunun teknik detayları, bu durumda izlenecek yolu belirlemektedir.

Bir çekin iptaline karar verilebilmesi için öncelikle, gerçek bir çekin zayi edilmesi gerekir. Bu kapsamda, hesap sahibinin imzaladığı lüzumlu unsurları sonradan üçüncü kişiler tarafından doldurulabilecek çek yaprağının da iptaline karar verilebilmelidir. Zira, sadece imzalandıktan sonra zayi edilen çek yaprağının doldurulmasıyla gerçek bir çek ortaya çıkma ihtimali söz konusu olacaktır. Böyle bir durumda, muhatap banka ve iyi niyetli üçüncü kişilerin zarara uğrama tehlikesi ortaya çıkacaktır. Keşidecinin de, böyle bir çekin ödenmesi halinde kendi kusuru ile yarattığı hukuki görünüşten sorumlu olması gerekir. Bu durumda, lüzumlu unsurları tam olmasa bile keşideci tarafından imzalandıktan sonra zayi edilen çeklerin iptal edilmesine imkan tanınması uygun olacaktır Ancak boş çek yaprakları için ise bu durum daha farklı bir hal alacaktır.

Doktrin ve yargı kararları, imzalı/tedavüle çıkmış çekler ile henüz imzalanmamış ‘boş’ çek yaprakları arasında keskin bir ayrım yapmaktadır. Aşağıda izah edeceğimiz üzere de henüz imzalanmamış, sadece banka tarafından bastırılmış imzasız boş çek yapraklarının zayi olması durumunda TTK’daki iptal hükümlerinin uygulanıp, uygulanmayacağına değinilecek ve ‘kıymetli evrak’ vasfı şartları değerlendirilecektir.

1. Çekin "Kıymetli Evrak" Niteliği ve Zorunlu Unsurlar

Bir belgenin "çek" vasfı kazanabilmesi ve kanunen korunabilmesi için TTK Madde 708 uyarınca belirli unsurları taşıması gerekir:

· Kaydı şartsız belirli bir bedelin ödenmesi için havale emri,

· Ödeyecek bankanın (muhatabın) ismi,

· Banka tarafından verilen seri numarası ve karekod,

· Keşide günü ve düzenleyenin imzası.

Önemli Not: İmzasız ve boş bir çek yaprağı, hukuk tekniği açısından henüz bir "kambiyo senedi" niteliğinde değildir. Bu durum, açılacak davaların türünü ve sonucunu doğrudan etkilemektedir.

2. Boş Çek İçin İptal Davası Açılabilir mi?

Hukuk sistemimizde kıymetli evrakın iptali davası açma hakkı, kural olarak hamile (elinde bulundurana) veya lehtara tanınmıştır. Keşidecinin (çekin sahibi/düzenleyen) kendi yazdığı veya yazacağı çek için iptal davası açma yetkisi bulunmamaktadır.

· Usulden Red: Uygulamada keşideciler, ispat kolaylığı olması adına boş çek yaprakları için iptal davası açsalar da, Yargıtay bu davaların "aktif husumet yokluğu" veya "belgenin kambiyo senedi vasfı taşımaması" nedeniyle usulden reddine karar vermektedir.

· Boş Kağıt Niteliği: Henüz imzalanmamış bir çek yaprağı, hukuken bir "kağıt" parçasıdır. Bu nedenle, kanunda düzenlenen kıymetli evrak iptali prosedürüne konu edilemez. Zira, lüzumlu unsurları tamamlanmış olsa dahi çek hesabı sahibi tarafından imzalanmayan bir senet olduğundan gerçek veya gerçek olması ihtimali olan çek ortada yoktur.........

© Hukuki Haber