I. Giriş: 1 Kasım Sabahı Ne Olacak?

1 Kasım 2026'da on dört yaşındaki bir öğrenci telefonunu açıp yeni bir sosyal medya hesabı oluşturmaya çalıştığında, karşısına artık yalnızca doğum tarihini soran bir kutu çıkmayacak. Platform ondan e-Devlet'ten alınmış bir "yaş doğrulama belirteci" isteyecek. Belirteç on beş yaşın doldurulmadığını gösteriyorsa hesap açılmayacak.

Aynı öğrencinin bir yıl önce açtığı hesap ise o sabah kapanmayacak. Onun için takvim 31 Mart 2027'ye kadar uzanıyor.

Kamuoyunda "15 yaş altına sosyal medya yasağı" diye anılan düzenleme, 22 Nisan 2026'da kabul edilen 7578 sayılı Kanun'un 22. maddesiyle 5651 sayılı Kanun'un ek 4. maddesine girdi. Uygulamanın ayrıntısını ise 10 Ekim 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan "Sosyal Ağ Sağlayıcı Tarafından Çocuklara Özgü Ayrıştırılmış Hizmet Sunulmasına ve Yaş Doğrulamaya İlişkin Yönetmelik" belirledi. İkisi de 1 Kasım 2026'da yürürlüğe giriyor.

Düzenlemenin ne getirdiği artık birçok yerde anlatıldı. Bu yazıda başka bir soruya bakmak istiyorum: Bu yapı hukuken nereden sınanabilir? Soru teorik değil. Basına yansıyan bilgilere göre ana muhalefet partisi milletvekilleri Haziran 2026'da 7578 sayılı Kanun'un iptali ve yürürlüğünün durdurulması talebiyle Anayasa Mahkemesi'ne başvurdu. Bu satırların yazıldığı tarihte Mahkeme'nin karar bilgi bankasında bu başvuruya ilişkin bir karar görünmüyor. Kanaatimce davanın seyrini okumak için en iyi ipucu, Mahkeme'nin 2023'te 5651 sayılı Kanun hakkında verdiği kararda. Mahkeme o kararda yasağın dayandığı tanımı onayladı, fakat yasağı ayakta tutacak yaptırım merdivenini hiç incelemedi.

II. "Tedbir Alır"dan "Hizmet Sunamaz"a

Ek 4. maddenin yedinci fıkrası aslında yeni değil. 2022'de 7418 sayılı Kanun'la eklenen hâli tek cümleydi: Sosyal ağ sağlayıcı, çocuklara özgü ayrıştırılmış hizmet sunma konusunda gerekli tedbirleri alır. Bu metin bir yön gösteriyor ama yaş eşiği koymuyor, doğrulama istemiyordu.

7578 sayılı Kanun fıkrayı şöyle değiştirdi:

"Sosyal ağ sağlayıcı, onbeş yaşını doldurmamış çocuklara hizmet sunamaz ve bu hizmetin sunulmaması konusunda yaş doğrulama dâhil gerekli tedbirleri almakla yükümlüdür."

Fıkranın ikinci cümlesi, on beş yaşını doldurmuş çocuklar için ayrıştırılmış hizmet yükümlülüğünü korudu. Aynı madde ebeveyn kontrol araçlarını (yeni yirminci fıkra) ve aldatıcı reklamlara karşı tedbiri (yirmi birinci fıkra) de zorunlu hâle getirdi. Kanun'un 27. maddesi, 22. ve 23. maddelerin yayımdan altı ay sonra yürürlüğe gireceğini öngördü. Kanun 1 Mayıs 2026'da yayımlandığı için tarih 1 Kasım 2026'ya denk geliyor. Yönetmeliğin 13. maddesi de aynı günü gösteriyor.

Değişikliğin hukuki ağırlığı, bir davranış yönergesinin mutlak bir hizmet yasağına dönüşmesinde. "Tedbir alır" ifadesi platforma bir takdir alanı bırakıyordu. "Hizmet sunamaz" ifadesi ise bir sonucu zorunlu kılıyor.

III. Yasağın Muhatabı Çocuk Değil

Uygulamada ilk sorulan soru şu oluyor: Çocuğu sosyal medya kullanan aile ceza alacak mı?

Hayır. Ne Kanun ne Yönetmelik çocuğa, ebeveyne veya vasiye bir yaptırım öngörüyor. Yükümlülüğün tek muhatabı sosyal ağ sağlayıcı. Bu tercih bilinçli görünüyor. Yasak, çocuğun bir eylemini değil, platformun bir hizmetini yasaklıyor.

Ebeveynin rolü ise yaptırım tarafında değil, araç tarafında tanımlanmış. Yönetmeliğin 9. maddesi, on beş yaşını doldurmuş çocuklar için platformdan hesap ayarlarını kontrol etme, ücretli işlemleri ebeveyn onayına bağlama, harcama limiti koyma, kullanım süresini sınırlama ve konum paylaşımını yönetme imkânı veren araçlar istiyor. Aynı maddenin dördüncü fıkrasının (e) bendi dikkat çekici bir denge kuruyor: Bu araçlar çocuğun mahremiyetini orantısız biçimde ortadan kaldırmayacak, "gözetimden çok iletişim, öğrenme ve güçlendirme esasına" dayanacak şekilde tasarlanacak.

Bu ifade, çocuğun aile içindeki mahremiyetini de bir hukuki değer olarak tanıyor. Anayasa'nın 41. maddesinin son fıkrası devlete çocukları her türlü istismara ve şiddete karşı koruyucu tedbirleri alma ödevi yükler. Yönetmelik bu ödevi yerine getirirken çocuğu yalnızca korunacak bir nesne olarak görmemeye çalışıyor. Kâğıt üzerinde isabetli bir yaklaşım. Uygulamada nasıl karşılık bulacağı ise platformların tasarımına bağlı kalacak.

IV. Belirteç: Kimlik Değil, Eşik

Düzenlemenin teknik merkezi, Yönetmeliğin 7. maddesindeki yaş doğrulama belirteci. Kullanıcı e-Devlet'e girip belirteci üretiyor ve platforma kendisi yüklüyor. Belirteç, (b) bendine göre yalnızca kullanıcının on beş yaşını doldurup doldurmadığını, doldurmuşsa on sekiz yaşını doldurup doldurmadığını gösteriyor. Ad, kimlik numarası ya da kullanıcı adı içermiyor. Platform belirteci yaş doğrulama dışında kullanamıyor.

5. maddenin üçüncü fıkrası bu tercihi ilke olarak da koyuyor: Yaş doğrulamada "kimlik tespiti yerine yalnızca yaş eşiğinin belirlenmesine imkân tanıyan yöntemler" kullanılacak.

Kanaatimce bu, düzenlemenin en savunulabilir yanı. Aynı günlerde sosyal medya hesaplarının kimlik numarasıyla eşleştirilmesi tartışılırken, çocuk koruma amacıyla getirilen doğrulamanın veri en azaltma ilkesine göre kurulmuş olması önemli bir ayrım. İki düzenlemenin kamuoyunda birbirine karıştırılmaması gerekiyor.

Yine de iki nokta açık kalıyor.

Birincisi, 6. maddenin üçüncü fıkrası. Hesap açıldıktan sonra platform "kendi........

© Hukuki Haber