Bir yapının ne zaman yapıldığı, yıllar sonra bir yıkım kararının, para cezasının veya ceza davasının belirleyici meselesi olabilir. Yapı yerindedir; ancak geçmişini bilenler gitmiş, belgeler kaybolmuş, kayıtlar hiç tutulmamış olabilir. Kayıtların eksikliği ise geçmiş hakkında varsayımla karar verilmesini haklı kılmaz.

Yapının inşa tarihi; hukuk yargılamasında mülkiyet ve muhdesat uyuşmazlıklarında, idari yargıda imar işlemleri ve yaptırımlarda, ceza yargılamasında ise suç tarihinin ve buna bağlı dava zamanaşımının belirlenmesinde önem taşır. Araştırılması gereken, yapının ne zaman yapıldığı ve varsa ilaveler ile kullanım değişikliklerinin hangi tarihte gerçekleştiğidir.

Tapu, kadastro ve belediye kayıtları yeterli olmadığında, eski tarihli hava fotoğrafları ve uydu görüntüleri geçmişin aydınlatılmasını sağlayabilir. Taşınmazın kullanım biçimi, zilyetlik ve imar-ihya süreçleri bakımından da başvurulan bu görüntülerin doğru dönemlerden seçilmesi, taşınmazla eşleştirilmesi ve teknik incelemeye tabi tutulması gerekir.

Yurttaşın bir belgeye ulaşamaması, o belgenin bulunmadığını veya iddiasının dayanaksız olduğunu göstermez. Bu yazıda, Harita Genel Müdürlüğü’nün açıklamaları ve yargı kararları ışığında, hava fotoğraflarının doğrudan başvuruyla veya mahkeme aracılığıyla HGM’den teminini ve tarihsel görüntülerin yargılamada kullanılmasını ele alacağız.

Kayıtlar yetersiz olduğunda hangi delillere başvurulur?

Bir yapının geçmişi araştırılırken önce tapu ve kadastro belgeleri, ruhsat ve belediye arşivleri, vergi ve abonelik kayıtları incelenir. Ancak her kayıt, içerdiği bilgi ölçüsünde anlam taşır. Ruhsat tarihi yapının tamamlandığı tarihi, abonelik tarihi de inşa tarihini tek başına göstermez. Yapının bir kayıtta yer almaması da o tarihte mevcut olmadığını kabul etmek için yeterli olmayabilir.

Bu nedenle kayıtlar; tarihli fotoğraflar, tanık anlatımları, eski hava fotoğrafları ve uydu görüntüleriyle birlikte değerlendirilmelidir. Amaç, belgeleri çoğaltmak değil, geçmişteki durumu açıklayan ve birbirini denetlemeye elverişli delillere ulaşmaktır.

Dava Açmadan Hava Fotoğraflarına Nasıl Ulaşılır?

Eski tarihli hava fotoğraflarını temin etmek için dava açılması gerekmez. Harita Genel Müdürlüğü, arşivindeki farklı tarihlere ait analog hava fotoğraflarını tarayarak sayısal ortamda sunmakta ve bu ürünün herkes tarafından temin edilebildiğini belirtmektedir. Ürünün özelliklerine HGM’nin hava fotoğrafı sayfasından ulaşılabilir.

Başvuru için Hava Fotoğrafı Talep Formu bilgisayarda doldurularak [email protected] adresine gönderilmelidir. İstenen yerin ve dönemin doğru belirlenebilmesi için başvuruda taşınmazın konumunun, varsa eski ve yeni ada/parsel bilgilerinin, araştırılan tarih aralığının ve talebin amacının açıklanması; mümkünse koordinatlı kroki eklenmesi yararlı olacaktır.

Ödeme, gerçek kişiler için T.C. kimlik numarasına, tüzel kişiler için vergi kimlik numarasına ücret tahakkuk ettirilerek yapılmaktadır. Bu nedenle kurumun ödeme yönlendirmesi beklenmeli ve güncel satış açıklamaları izlenmelidir.

Harita ve Hava Fotoğraflarının Mahkeme Aracılığıyla Temini

HSYK’nın 18.10.2011 tarihli ve 19 sayılı Genelgesi, mahkemelerin harita ve hava fotoğraflarını doğrudan ilgili kurumdan istemesini ve gereksiz yazışmaların önlenmesini amaçlamıştır. Ancak Genelge 2014 yılında yürürlükten kaldırıldığından güncel başvuru usulünün dayanağı olarak kullanılamaz.

Yazıda ele alınan yargı kararlarından çıkan temel yaklaşım şudur: Önce uyuşmazlık konusu taşınmazı kapsayan hangi tarihli görüntülerin bulunduğu araştırılmalı, ardından uyuşmazlık bakımından önemli dönemlere ait görüntüler ilgili kurumdan istenmelidir.

Hukuk Uyuşmazlıklarında Eski Tarihli Hava Fotoğrafları ve Uydu Görüntülerinin İncelenmesi

Yargıtayın taşınmazın niteliği, zilyetlik ve imar-ihya uyuşmazlıklarına ilişkin kararları; görüntülerin araştırılması, getirtilmesi, uzman bilirkişilerce incelenmesi ve diğer delillerle birlikte değerlendirilmesi bakımından yol göstermektedir.

Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, E. 2021/17981, K. 2022/793

Mahkeme öncelikle........

© Hukuki Haber