2026 itibarıyla Türk hukukunda iş, ticaret ve tüketici uyuşmazlıklarının önemli bir kısmı artık mahkeme kapısından önce arabulucunun masasından geçiyor. 1 Eylül 2023‘te yürürlüğe giren 7445 sayılı Kanun’la bu zorunluluk kira, ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti ve komşu hakkı uyuşmazlıklarını da kapsayacak şekilde genişledi. Peki bu “zorunlu” ifadesi tam olarak ne anlama geliyor, hangi uyuşmazlıkta dava açmadan önce arabulucuya gitmek gerçekten şart, hangisinde isteğe bağlı?

Arabuluculuk Nedir, Dava Açmaktan Nasıl Farklıdır?

Arabuluculuk, tarafların bağımsız ve tarafsız bir üçüncü kişinin (arabulucunun) yardımıyla, mahkeme kararı olmadan kendi çözümlerini üretmelerini sağlayan bir uyuşmazlık çözüm yöntemidir. 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu ile 2012 yılında sisteme giren bu yöntem, önceleri tamamen ihtiyariydi; taraflar isterse başvururdu.

Zamanla kanun koyucu belirli uyuşmazlık türlerinde arabuluculuğu bir dava şartı haline getirdi. Yani bazı davalarda, dava açmadan önce arabulucuya başvurmuş ve süreci tamamlamış olmak, mahkemenin işi esastan inceleyebilmesinin ön koşulu. Örneğin Bahçelievler’de küçük bir atölye işleten bir esnaf, tedarikçisiyle fatura bedeli konusunda anlaşmazlığa düştüğünde, doğrudan ticaret mahkemesine dilekçe verse dahi mahkeme, arabuluculuk şartı yerine getirilmediği için davayı usulden reddeder.

Arabuluculukta varılan anlaşma, imzalandığı andan itibaren bağlayıcı hale gelir.

Hangi Uyuşmazlıklarda Arabuluculuk Dava Şartı?

Kanun koyucu bu zorunluluğu tek bir maddede değil, farklı kanunlara serpiştirilmiş hükümlerle düzenledi. Bugün itibarıyla dava açmadan önce arabulucuya başvurmak şu uyuşmazlık gruplarında zorunlu:

- İş hukuku uyuşmazlıkları: 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu uyarınca, işçi-işveren alacak ve tazminat davaları ile işe iade talepleri arabuluculuğa tabi.

- Ticari davalar: Türk Ticaret Kanunu m.5/A kapsamındaki para alacağı ve tazminat talepli ticari uyuşmazlıklarda arabuluculuk şart.

- Tüketici uyuşmazlıkları: Belirli bir parasal sınırın üzerindeki tüketici davalarında da arabuluculuk aranıyor.

- Kira ilişkisinden doğan uyuşmazlıklar: Kira bedeli, tahliye taahhüdüne dayalı olmayan tazminat gibi talepler bu kapsamda; yalnızca ilamsız icra yoluyla tahliye istisna tutuldu.

- Ortaklığın giderilmesi (izale-i şuyu): Taşınır ve taşınmazların paylaştırılmasına ilişkin uyuşmazlıklar.

- Kat mülkiyetinden ve komşuluk hakkından doğan uyuşmazlıklar.

Örneğin Bakırköy’de üç kardeşin miras yoluyla ortak sahip olduğu bir daireyi satamadığı için anlaşamadığı bir durumda, artık doğrudan ortaklığın giderilmesi davası açılamıyor; önce arabulucuya gidilmesi gerekiyor. Aynı şekilde ev sahibinin kiracısından biriken kira bedelini tahsil etmek istediği, ancak tahliyeyi icra yoluyla talep etmediği durumlarda da süreç arabulucudan başlıyor.

Zorunlu Arabuluculuk Süreci Adım Adım Nasıl İşler?

Süreç, uyuşmazlığın yaşandığı yerdeki........

© Hukuki Haber