Türkiye'de bireysel başvuru yolu 2010 yılında yapılan anayasa değişikliğiyle hukukumuza girdi ve 23 Eylül 2012 tarihinden itibaren Anayasa Mahkemesi'ne fiilen başvuru yapılabilir hale geldi. Aradan geçen yıllara rağmen pek çok kişi, beğenmediği her mahkeme kararını bu yola taşıyabileceğini sanıyor, oysa bireysel başvuru bir temyiz mercii değildir, yalnızca belirli anayasal hakların ihlal edildiği durumlar için açık, istisnai bir yoldur.

Bireysel Başvuru Nedir, Kimler Başvurabilir?

Anayasa'nın 148. maddesi ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun uyarınca bireysel başvuru, kamu gücü tarafından Anayasa'da güvence altına alınan ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamındaki bir hakkının doğrudan ihlal edildiğini düşünen herkesin başvurabileceği bir yoldur. Başvurucu gerçek kişi olabileceği gibi, özel hukuk tüzel kişileri de yalnızca kendi tüzel kişiliğine ait haklar yönünden başvurabilir.

Örneğin Kadıköy'de yaşayan bir başvurucunun, hakkındaki icra takibine ilişkin tebligatın usulsüz yapılması nedeniyle itiraz hakkını hiç kullanamadığını düşünelim. İç hukuk yollarını tükettikten sonra bu durum, adil yargılanma hakkının ihlali olarak Anayasa Mahkemesi'ne taşınabilir.

Bunu Biliyor Muydunuz?

Bireysel başvuru, Yargıtay veya Danıştay kararlarını 'yeniden değerlendiren' bir üst derece mekanizması değildir. Anayasa Mahkemesi, derece mahkemelerinin delil takdirini denetlemez; sadece anayasal bir hakkın ihlal edilip edilmediğine bakar.

Hangi Hak İhlallerinde Başvurulabilir?

Bireysel başvurunun kapsamı, Anayasa'da güvence altına alınmış ve aynı zamanda Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ile ek protokollerinde yer alan haklarla sınırlıdır. Uygulamada en sık karşılaşılan başvuru konuları aşağıdaki tabloda özetlenmiştir.

Adil yargılanma hakkı

Makul sürede yargılanmama, gerekçeli karar hakkının ihlali, silahların eşitliği ilkesine aykırılık

Kamulaştırmasız el atma, bedelsiz imar kısıtlaması, orantısız haciz

Kişi hürriyeti ve güvenliği

Hukuka aykırı veya makul olmayan süreyle tutukluluk

Paylaşım nedeniyle orantısız ceza veya idari yaptırım

Özel hayata ve aile hayatına saygı

Haberleşmenin gizliliğinin ihlali, çocukla kişisel ilişkinin........

© Hukuki Haber