I. MİRASÇILIKTAN (ISKAT) ÇIKARMA

1. Genel Olarak

Kural olarak mirasbırakan kanuni mirasçısının saklı payı üzerinde tasarruf edemez. Mirasbırakan kanunda sayılan nedenler dışında böyle bir tasarrufta bulunursa, saklı paylı mirasçı saklı payının tamamlanmasını isteyebilir. Bu kuralın istisnalarından ilki mirastan ıskat olup, TMK’nın 510-513. maddelerinde düzenlenmiştir.

Mirastan ıskat, mirasbırakanın ölüme bağlı bir tasarruf ile kanunun belirlediği nedenlerden birine dayanarak saklı paylı mirasçısının saklı payını indirmesi veya tamamen ortadan kaldırmasıdır. Yalnız saklı paylı mirasçılar için geçerli olup, saklı paylı olmayan bir mirasçının miras payının tasarrufu için ıskata gerek olmayıp, mirasbırakan bu payı üzerinde dilediği gibi tasarrufta bulunabilir. Iskat tek taraflı hukuki bir işlemdir. Mirastan ıskat ile ıskat edilen mirasçı terekeden bir pay isteyemez. Saklı payı tamamen veya kısmen ortadan kaldırıldığından tenkis davası açamaz.

Bir saklı paylı mirasçının mirastan ıskatı için, kanunun kabul ettiği sebeplerden birinin bulunması gerekir.

Mirastan ıskat, kanuni şekillere uygun yapılmış bir ölüme bağlı tasarruf ile mümkündür. Ölüme bağlı tasarrufta ıskat edilenin isminin ve ıskat sebebinin açıkça yazılmış olması şarttır.

Iskat edilen mirasçı saklı payına el atılmışsa tenkis davası açabileceği gibi, mirasbırakanın diğer mirasçılarına karşı ıskatın iptali davasını da açabilir.[1]

“...uyuşmazlık; miras bırakanın mirastan ıskata dair vasiyetnameyi düzenlerken, gösterdiği sebeplere dair olarak açık bir yanılgıya düşürülüp düşürülmediği; buradan varılacak sonuca göre de, Türk Medeni Kanunu’nun 512/3. maddesi uyarınca mirastan ıskatın mirasbırakanın tasarruf nisabı oranında mı geçerli olacağı yoksa çıkarma işleminin (vasiyetnamenin) tümden mi geçersiz olacağı noktasında toplanmaktadır... mirasbırakanın ıskat sebebi olarak kabul ettiği olaylar bulunmadığı halde, kendisi bulunmayan bu olayları varmış gibi algılayıp açık hataya düşmüşse ölüme bağlı tasarruf tam olarak iptal edilmelidir. Ne var ki, dosya içeriğine göre mirasbırakanın aşikâr yani diğer bir deyişle esaslı bir hataya düştüğü sabit olmamış; bilakis mirasbırakan ıskat sebeplerinin varlığına inanmış ve bu itibarla tasarrufta bulunmuştur. Kaldı ki, 2006 yılında ölen miras bırakan tarafından, 2002 yılında düzenlenmiş bulunan vasiyetnameden bu süre zarfında dönülmüş de değildir. Bu durumda, 4721 Sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 512/3. maddesi hükmü gözetilerek ıskatı içeren ölüme bağlı tasarrufun davacıların saklı payı dışında (tasarruf nisabı oranında) yerine getirileceği kabul edilmelidir.”[2]

“…Türk Medeni Kanunu'nun 510/1. maddesi gereğince mirasçılıktan çıkarma; ancak ölüme bağlı bir tasarrufla yapılabilir. Mirastan çıkarmada miras bırakan; mirasçı, miras bırakana veya miras bırakanın yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlemişse, miras bırakana veya miras bırakanın ailesi üyelerine karşı aile hukukundan ... yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemişse ölüme bağlı bir tasarrufla saklı paylı mirasçısını mirasçılıktan çıkarabilir.

Mirasçılıktan çıkarılan kimse, mirastan pay alamaz. Mirasçılıktan çıkarılan kimsenin miras payı, o kimse miras bırakandan önce ölmüş gibi, mirasçılıktan çıkarılanın varsa altsoyuna, yoksa miras bırakanın yasal mirasçılarına kalır. Mirasçılıktan çıkarılan kimsenin altsoyu, o kimse miras bırakandan önce ölmüş gibi saklı payını isteyebilir…”[3]

2. Iskat Çeşitleri

TMK’nın 510. maddesinde cezai (olağan) mirasçılıktan çıkarma hallerini, TMK’nın 513. maddesinde ise koruyucu (borç ödemeden aciz nedeniyle) mirasçılıktan çıkarma halini düzenlemiştir.

A. Cezai (Olağan) Iskat

a. Genel Olarak

TMK’nın 510. maddesine göre, saklı paylı mirasçı gerek mirasbırakana karşı ve gerekse ailesinden birine karşı yapmak zorunda olduğu görev ve yükümlülüklerini yerine getirmemesi veya mirasbırakana yahut yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlemesi hallerinde mirasbırakan tarafından mirasçılıktan çıkarılabilir. Bu çıkarma sebepleri sınırlı bir biçimde kanunda gösterilmiştir.

“…davacılar tarafından evlat edindikleri davalının kendileri ile ilgilenmediği ve evlatlık vazifelerini yerine getirmediği iddiası ile mirasçılıktan çıkarma davası açmış iseler de mirasçılıktan çıkarma yukarıda değinildiği gibi TMK 510. madde hükmünde sayılan sebeplerden birine dayanılması ile birlikte şekil şartı olarak miras bırakan tarafından yapılan bir ölüme bağlı tasarrufu işlemi ile gerçekleşir. Dava açmak suretiyle mirasçının mirastan ıskatı hakkında karar verilmesini istemek mümkün değildir. Bu sebeple mahkemece davanın reddine karar verilmesi gerekirken…”[4]

b. Cezai Iskatın Nedenleri

aa. Mirasbırakana veya Yakınlarından Birine Karşı Ağır Bir Suç İşlemesi

Ağır suça teşebbüs de yeterlidir. Suçun zamanaşımı veya şikâyet yokluğu nedeniyle kovuşturulmamış olsa veya ceza verilmesine rağmen zamanaşımı, af gibi nedenlerle infaz edilmemiş olsa bile ıskat nedenidir. Ancak hukuka uygunluk nedenleri (haklı savunma gibi) mevcutsa işlenen suç ıskat nedeni olamaz. Suçun ağır olup olmadığını takdir yetkisi hâkimindir. Aile içi ilişkileri etkileyecek nitelikte ise suç ağır olarak kabul edilir.

“…Somut olayda; düzenleme şeklindeki vasiyetname ile muris tarafından, oğlu davacının mirastan ıskat edildiği, ıskat sebebi olarak; davacının, kendisine ve ailesine karşı kötü davrandığının, saygısız ve münasebetsiz davranışlarda bulunduğunun, kendisini dövmeye kalkıştığının, yine kendisine hitaben hakaret ve tehdit içerikli mektup yazdığının, bayramlarda ziyaretine gelmediğinin gösterildiği; buna rağmen, dosya kapsamında toplanan delillere göre, ıskat sebeplerinin, ispat külfeti üzerinde bulunan davalılar tarafından ispat edilemediği anlaşılmaktadır. Her ne kadar davalı tarafça, delil olarak dosyaya sunulan, baba ile oğul arasındaki mektuplaşma içeriğinden bahisle, ıskat sebeplerinin gerçekleştiği savunulmuş ve gerek İlk Derece Mahkemesince........

© Hukuki Haber