İmar planı değişiklikleri sonucunda taşınmazların değerinde meydana gelen artışların kamuya kazandırılması amacıyla getirilen “değer artış payı” kurumu, son yıllarda uygulamada önemli uyuşmazlıklara konu olmaktadır. Bu uyuşmazlıkların en temel sorunlarından biri ise, söz konusu yükümlülükten doğan davalarda görevli yargı yerinin belirlenmesidir. Özellikle değer artış payının hukuki niteliği bağlamında, uyuşmazlığın vergi mahkemelerinde mi yoksa idare mahkemelerinde mi görüleceği hususu tartışma yaratmıştır.

İdari yargı sisteminde görev ayrımı, 2576 sayılı Bölge İdare Mahkemeleri, İdare Mahkemeleri ve Vergi Mahkemeleri Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun ile düzenlenmiştir. Buna göre: Kanun'un 5. maddesinde, idare mahkemelerinin, vergi mahkemelerinin görevine giren davalarla ilk derece Danıştay'da çözümlenecek olanlar dışındaki iptal davaları ile tam yargı davalarını ve genel hizmetlerden birinin yürütülmesi için yapılan idari sözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davaları çözümleyeceği; aynı Kanun'un 6. maddesinde ise, vergi mahkemelerinin genel bütçeye, il özel idareleri, belediye ve köylere ait vergi, resim ve harçlar ile benzeri mali yükümler ve bunların zam ve cezaları ile tarifelere ilişkin davaları ve bu konulardaki 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkındaki Kanun'un uygulanmasına ilişkin davaları çözümleyeceği belirtilmektedir.

Dolayısıyla bir uyuşmazlığın hangi mahkemede görüleceği, öncelikle uyuşmazlığa konu işlemin hukuki niteliğinin doğru tespiti ile mümkündür.

Değer artış payının hukuki niteliği incelendiğinde; 3194 sayılı İmar Kanunu’na dayanılarak çıkarılan İmar Planı Değişikliğine Dair Değer Artış Payı Hakkında Yönetmelik çerçevesinde düzenlenmiştir. Bu düzenlemeye göre:

1-Değer artış payı, imar planı değişikliği sonucunda taşınmazda meydana gelen değer artışına bağlı olarak alınmaktadır.

2-Söz konusu pay, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı bünyesinde oluşturulan Kıymet Takdir Komisyonu tarafından belirlenmektedir.

3-Tahsil edilen tutar, doğrudan genel bütçeye gelir kaydedilmemekte; Bakanlık hesabında toplanarak proje özel hesaplarına ve ilgili idarelere dağıtılmaktadır.

Bu özellikleri itibarıyla değer artış payı; Vergi, resim veya harç gibi klasik mali yükümlülüklerden farklıdır, Yerel idareler tarafından tarh ve tahsil edilmemektedir, Kamu maliyesi sistemine doğrudan gelir olarak intikal etmeden önce dağıtıma tabi tutulmaktadır.

Bu nedenle, değer artış payının vergi benzeri bir mali yükümlülük olarak nitelendirilmesi mümkün değildir.

Yargı içtihatları incelendiğinde, değer artış payından kaynaklanan uyuşmazlıklarda görevli mahkemenin belirlenmesine ilişkin yaklaşımın netleştiği görülmektedir.

Nitekim Danıştay Başkanlar Kurulu’nun 02.06.2025 tarihli ve E:2025/13, K:2025/1 sayılı kararı ile, değer artış payına ilişkin uyuşmazlıklarda idare mahkemelerinin görevli olduğu açıkça ortaya konularak tartışmalar sona erdirilmiş, kimi Bölge İdare Mahkemelerince söz konusu........

© Hukuki Haber