menu_open Columnists
We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close

Örtünün ötesinde: Vahyin hükmü, iktidarın yasağı

25 0
27.10.2026

Bazı yasaklar bir kapıyı kapatmakla yetinmez. İnsana, içeri girebilmek için kendisinden neyi dışarıda bırakması gerektiğini de söyler. Azerbaycan'da başörtüsü sebebiyle okuluna alınmayan bir öğrencinin karşı karşıya kaldığı durum tam da budur. Sınıfa girebilmek için örtüsünü çıkarması istenen çocuk, yalnızca bir kıyafet tercihiyle değil, inancı ile eğitimi arasında kurulmuş yapay bir tercih zorunluluğuyla yüzleşmektedir. Bugün eğitim kapısından çevrilen çocuklar, yarın kamusal alan bahanesiyle birçok kamusal hayattan mahrum edilen yetişkinlere dönüşecekler.

Azerbaycan'daki gelişmeler bu nedenle yalnızca güncel bir yasak tartışması değildir. Vahyin hükmünü, geleneğin sınırlarını ve modern iktidarın insan üzerindeki tasarrufunu birlikte düşünmeliyiz.

Başörtüsünün İslam'dan önce de kullanılmış olması tarihsel bir gerçektir. Farklı toplumlarda kimi zaman evliliğin, kimi zaman saygınlığın, kimi zaman da sosyal statünün işareti olmuştur. Ancak bir uygulamanın vahiyden önce bulunması, vahyin ona dinî bir anlam ve bağlayıcılık kazandıramayacağı anlamına gelmez. Kur'an, tarihsiz bir boşluğa inmemiştir. Muhataplarının dilini konuşmuş, bildikleri kavramlardan hareket etmiş ve yaşadıkları hayatın içine müdahale etmiştir. Hac ve kurban gibi uygulamaların İslam öncesi geçmişi bulunması, onların vahiy tarafından yeniden düzenlenmiş dinî sorumluluklar olduğu gerçeğini değiştirmez. Asıl soru bir davranışın ilk nerede görüldüğü değil, Kur'an'ın onun hakkında ne söylediğidir.

Nûr suresinin 31. ayetinde mümin kadınların başörtülerini yakalarının üzerine örtmeleri istenir. Ayetteki humur kelimesi, hımârın çoğuludur ve klasik Arapça kullanımda başı örten örtüyü ifade eder. Burada mevcut bir giysi esas alınmaktadır; fakat bununla yetinilmemekte, nasıl kullanılacağına ilişkin bir emir getirilmektedir. Bilinen bir nesnenin anılmasıyla o nesne üzerinden kurulan yükümlülüğü birbirine karıştırmamak gerekir. Aynı surenin 30. ayetinde önce erkeklere gözlerini sakınmaları ve iffetlerini korumaları söylenir. Ardından kadınlara hitap edilir. Bu bütünlük önemlidir. Kur'an, mahremiyeti yalnızca kadının kıyafetine yüklemez; bakışı, niyeti ve davranışı da sorumluluk alanına dâhil eder. Ahzâb suresinin 59. ayetinde dış örtüye ilişkin düzenleme de kamusal hayatta görünür olan bir sorumluluğa işaret eder.

Elbette örtünmenin sınırları ve biçimleri hakkında fıkıh geleneğinde farklı görüşler vardır. Bunları yok sayarak tek bir kültürel kıyafeti dinin değişmez biçimi sayılamaz. Ancak biçime dair farklılıkları gerekçe göstererek ayetlerin normatif içeriğini de bütünüyle tarihe bırakamayız. Gelenek vahyin yerine geçmemeli; vahiy de geleneğin geçmişinden ibaret görülmemelidir. Başörtüsünün iffet ve mahremiyetle ilişkilendirilmesi doğrudur. Fakat bir hükmün ahlaki gayeye sahip olması, onu yalnızca kişisel tavsiye hâline getirmez. Namazın kötülükten alıkoyması, namazı dinî yükümlülük olmaktan çıkarmadığı gibi;........

© Haksöz