571 yılı civarında Mekke’de Hz. Muhammed Mustafa (s.a.v.) dünyaya geldi. Babası Abdullah’ı doğmadan önce, annesi Âmine’yi ise henüz altı yaşındayken kaybetti. Önce dedesi Abdülmuttalib’in, ardından amcası Ebû Tâlib’in himayesinde büyüdü. Çocuk yaşta yaşadığı kayıplar, onu hayatın zorluklarıyla erken tanıştırdı.

Gençlik yıllarında doğruluğu ve güvenilirliğiyle tanındı; bu nedenle kendisine “el-Emin”, yani güvenilir kişi denildi. Ticaretle uğraştı, 25 yaşında Hz. Hatice ile evlendi ve 40 yaşında kendisine ilk vahiy geldi. Bundan sonra başlayan tebliğ süreci yalnızca dinî bir çağrı değil; aynı zamanda adaletin, merhametin, insan onurunun, yetimin korunmasının ve toplumsal sorumluluğun güçlü biçimde vurgulandığı bir dönüşüm çağrısıydı.

Bu nedenle Mevlid Kandili’ni yalnızca bir doğum günü olarak değerlendirmek, onun anlamını daraltmak olur.

Mevlid ve Rebîülevvel

“Mevlid”, Arapçada doğum anlamına gelir. İslam kültüründe ise özellikle Hz. Muhammed’in (s.a.v.) doğumunu ve bu vesileyle gerçekleştirilen anma merasimlerini ifade eder.

Hz. Peygamber’in doğum tarihi konusunda tarihî kaynaklarda farklı rivayetler bulunmaktadır. Ancak İslam dünyasında yaygın kabul gören gelenek, onun Rebîülevvel ayının 12. gecesinde dünyaya geldiği yönündedir. Bu nedenle Mevlid Kandili, hicrî takvime göre 12 Rebîülevvel gecesinde idrak edilir.

Rebîülevvel, hicrî takvimin üçüncü ayıdır. “Rebî” bahar, “evvel” ise ilk anlamına gelir. Ancak hicrî takvim ay esaslı olduğu için Rebîülevvel ayı her yıl miladî takvimde yaklaşık 10-11 gün geriye gelir ve her zaman ilkbahara denk düşmez.

Burada sıkça karıştırılan bir konu da 20 Nisan tarihidir.

Peki 20 Nisan nereden geliyor?

Hz. Muhammed’in (s.a.v.) doğumunun miladî takvimde 20 Nisan 571 tarihine denk geldiği yönünde astronomik hesaplamalar yapılmıştır. Ancak bu tarih, bütün tarihçilerin üzerinde uzlaştığı kesin bir doğum tarihi değildir. Farklı araştırmacılar farklı hesaplamalarla başka tarihler de ileri sürmüştür. Türkiye’de bir dönem bu tarih esas alınarak Kutlu Doğum Haftası düzenlendi. 20 Nisan’ı içine alan günlerde Hz. Peygamber’in hayatını, ahlâkını ve insanlığa bıraktığı mirası anlatan konferanslar, paneller ve çeşitli etkinlikler gerçekleştirildi. Dolayısıyla 20 Nisan ile Mevlid Kandili arasında bir çelişki yoktur. Mevlid Kandili, hicrî takvimdeki 12 Rebîülevvel geleneğine dayanır. Kutlu Doğum Haftası ise Hz. Peygamber’in doğumunun miladî takvimdeki karşılığı olarak kabul edilen 20 Nisan tarihini merkeze alan modern bir anma uygulamasıydı. Daha sonraki yıllarda bu uygulama Mevlid-i Nebî Haftası adıyla hicrî takvime göre düzenlenmeye başlandı.

“Kandil” nereden geliyor?

“Kandil gecesi” ifadesi Hz. Peygamber döneminden kalma bir adlandırma değildir. Bu isim, Osmanlı kültüründe ortaya çıkmıştır. Mübarek kabul edilen........

© Haberton