Türk Edebiyatının ilk yazılı eseri Göktürk (Köktürk, Orhun) Kitabeleridir.

Orhun Âbideleri olarak da bilinen bu kitabelerdir, bunlar;

Bilge Tonyukuk (724-726),

Bilge Kağan (735) adına yazılıp dikilmiştir.

Bunlar aynı zamanda ilk nutuk, söylevlerdir. 

Türk adı ilk defa bu kitabelerde geçmiştir. 

İlk Türk destanı ise Alp Er Tunga Destanı’dır. İslamiyet öncesi döneme ait Türk dili ile yazıldığı bilinen en eski metinler, 8. yüzyıldan kalma Orhun Irmağı vadisinde bulunan Kül Tigin, Bilge Kağan ve Tonyukuk kitabeleridir.

Türk tarihinin ilk yazarı olarak bilinen isim; Yolluğ Tigin

II. Köktürk Devleti’nde kağanlık yapmıştır. Bilge Kağan’ın oğlu olan Yolluğ Tigin, Türk adının ve dilinin yüzyıllar boyunca yaşaması için ünlü Orhun Yazıtları’nı kaleme almıştır. Yazıtlarda bu abidelerin sonsuzluğa kadar kalması temennisi ile “Bengü Taşlar” denmiştir.

Bilge Kağan Anıtı’ndaki: “Ben Yollug Tigin olarak, Bilge Kağan için yazılan bu bitiği (yazıyı) kendim yazdım. Bunu yaparken, bunca anıtı, süslemeyi, süsü; Kağan’ın yeğeni Yollıg Tigin olarak tam bir ay, dört günde oturup yazdım, süsledim.”

Köl Tigin Anıtı’ndaki not ise şöyledir: “Bunca yazı yazmayı Köl Tiğin’in yeğeni Yollıg Tigin olarak yazdım. Yirmi gün oturup bu taşa, bu anıta hep Yollıg Tigin olarak yazdım. Değerli oğullarınızdan, kızlarınızdan çok daha iyi bakarsınız (diye).

Köl Tigin’in altını, gümüşü, hazineleri ve varlığıyla; fakir durumdaki Türk’ün karnını nasıl doyurduğunu; beyim Tigin için ben Yollıg Tigin olarak taşa yazdım.[

Kül Tigin (732) ve Bilge Kağan (735) adına dikilen Bengü taşları bizzat kendisi yazmıştır. Yazıtlarda taşları nasıl yontturduğunu ve duygularını kendi cümleleriyle ifade etmiştir.

Taştaki İmzası: Yazıtlarda metinleri kağanın emriyle yazdığını belirtir ve “Ben Yolluğ Tigin…” diyerek ilk imzalı Türk edebi metinlerini oluşturur.

Edebi Değer: Eserlerinde kullandığı etkileyici hitabet dili ve derin tarihi/siyasi bilinç, Türkçenin ilk edebi şaheserleri olarak kabul edilmesini sağlar.

Başlıca Üç Büyük Kitabe

Tonyukuk Anıtı (716): Vezir Tonyukuk tarafından dikilmiştir. Kendisinin ağzından devletin kuruluşunu ve savaşları anlatır.

Kül Tigin Anıtı (732): Bilge Kağan tarafından kardeşi Kül Tigin adına dikilmiştir. Kül Tigin’in kahramanlıkları ve devletin kuruluşu anlatılır.

Bilge........

© Haberton