İslâm tarihinde Dünya’nın şekli meselesi, yakın dönemde sıkça tartışılan bir konu olmasına rağmen geçmiş dönem İslâm ilimleri içerisinde ikincil bir konu olarak ele alınmıştır. Kur’ân-ı Kerîm’de dünyanın düz ya da yuvarlak olduğuna dair açık ve kesin bir ifade bulunmamaktadır. Nitekim Kur'an bir coğrafya kitabı olmadığı için her bilimsel konunun teknik detaylarını aktarmamıştır. Bazı kısımları insanın aklına havale etmiştir.

Kur'ân'a Göre Dünya Düz mü? Yuvarlak mı?

Bu konuyu değerlendiren Müslüman âlimlerinin neredeyse tamamı Dünya’nın küre şeklinde olduğu kanaatini benimsemiştir. Azınlık olan bir kısım ise düz olduğunu savunmuştur. Bu konuda İslâm'a yöneltilen eleştirilerde genelde azınlık olan grubun görüşleri alınıp çoğunluk olan grubun görüşleri ise değerlendirmeye alınmamaktadır. Bu durumda taraflı bir yaklaşımın açık bir göstergesidir. Dünya’nın yuvarlak olduğunu söyleyen erken dönem âlimlerinin isimlerini sayacak olursak;

Câbir b Hayyân (ö. 200), Hârizmî (ö. 232), Fergânî (ö. 247), Kindî (3. yy), Ebû Bekir er Râzî (ö. 313), Fârâbî (ö. 339), İhvân-ı Safâ (h. 4. yy), İbn Sînâ (ö. 432), İbn Heysem (ö. 432), Bîrûnî (ö. 453), İbn Hazm (ö. 456), Cüveynî (ö. 478), Gazzâlî (ö. 505), İbn Tufeyl (ö. 581), İbnü’l-Cevzî (ö. 597), Fahreddin er-Râzî (ö. 606), Nasîrüddin Tûsî (ö. 672), Beydâvî (ö. 685), Ebü’l-Berekât Nesefî (ö. 710), Takıyyüddin İbn Teymiyye (ö. 728), Ebû Hayyân el-Endelüsî (ö. 745), İbn Kayyim el-Cevziyye (ö. 751), İbn Haldûn (ö. 808), Cürcânî (ö. 816).

Bunlardan bir kısmı sadece yuvarlak olduğunu söylemekle kalmamış ileri çıkarımlar, deliller, Dünya’nın çevresinin hesaplanması vb. işlemler de yapmıştır. Hatta konuya dair Müslüman âlimlerin fikir birliği ettiğini (icma) iddia edenler mevcuttur.

Örneğin hicrî 456 yılında vefat eden ansiklopedik âlim İbn Hazm, kendisinden önceki dönemi değerlendirirken kendisine ilim adamı denilen hiç kimsenin Dünya’nın yuvarlaklığını inkâr etmediğini ifade ediyor. İbn Hazm bir mezhepler tarihi klasiğinin yazarı olarak kendisinden önceki âlimlerin kanaatlerini ifade etmek noktasında çok geniş bir ilmi kültürü tarama imkânı bulmuş birisidir. Sadece felsefe ve diğer dinlerle tartışma usulü konularında değil, klasik fıkıh, hadis gibi ilimlerde de önemli bir birikime sahiptir. Bu anlamı ile bu branşlardaki âlimlerin kanaatlerini de özetlediği düşünülebilir.

Yine kendisinden önceki tarih hakkında icma nakleden âlimlerden bir diğeri İbn Teymiyye’dir. Hicrî 728’de vefat eden müellif, kendisinden önceki 700 yıla ait görüşler hakkında “Dünya’nın küre olduğu konusunda âlimler arasında bir ihtilaf yoktur.” der. Yine o, İbnü’l-Cevzî’nin (ö. 597) bu konuda icma (âlimlerin fikir birliği) iddiasında bulunduğunu ifade eder. Ayrıca daha eski dönemdeki fıkıh âlimlerinin kutuplarda namaz vakti tayin etme ile ilgili fetvalarından Dünya’yı yuvarlak olarak kabul ettikleri anlaşılmaktadır.1

İmam Gazzâli, felsefecilerin kabul ettiği prensiplerin bir kısmının İslâm dininin temel esasları ile çelişmediğini söyler. O, felsefecilerin ay tutulması olayını, arzın güneşle ay arasına girmesiyle ay ışığının görünmemesi şeklinde tarif etmesi ve ayın, ışığını güneşten aldığını, arzın ise yuvarlak olduğunu ve göğün her taraftan onu çevrelediğini söylemiştir. Gazzâli, Matematik hesaplarla ispatlanmış bu çeşit gerçekleri din namına inkâr etmenin dine karşı bir cinayet olduğunu ifade ederek, dünyanın yuvarlak olduğu fikrini kabul etmektedir.2

Âlimlerin çoğunluğunun görüşü yukarıda yazdığımız gibi olmakla beraber düz Dünya’yı savunanlar da........

© Habername