menu_open Columnists
We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close

İrade ve Nefsin Terbiyesi: Karanlıktan Nura Bir Yolculuk

65 0
06.11.2026

İnsanoğlu, varoluşu gereği hem hayra hem de şerre meyyal bir dengede yaratılmıştır. İç dünyasında fıtri dürtüleri besleyen; bencil çıkarları, dizginlenemeyen hırsları ve hevesleri emreden Nefs-i Emmâre adında dinamik bir güç barınır.

Bu güç; özünde insanın neslini sürdürmesi, hayatta kalması ve dünyevi imtihanları göğüsleyebilmesi adına ihsan edilmiş bir enerjidir. Ancak ahlaki erdemlerle eğitilip dengelenmediğinde, sahibini felakete sürükleyen dizginsiz bir bineğe dönüşür. Tasavvufi hikmette ifade edildiği üzere:

"Nefis vahşi bir ata benzer; dizginleri elinizde tutarsanız sizi menzile ulaştırır, kontrolden çıkarsa sahibini yerden yere vurarak helak eder."

Günümüzde toplumları sarsan yozlaşmalar, dolandırıcılıklar ve ahlaki çöküşler yalnızca bilgi eksikliğinden değil; esasen nefis terbiyesi ve irade eğitimi yoksunluğundan kaynaklanmaktadır.

İlahi Sistem ve Sınırların Bilinci

Şems Suresi’nde güneşin ve kozmik düzenin şaşmaz nizamına dikkat çekildiği gibi, insanın ruhsal mimarisinde de değişmez ilahi kanunlar işler.

"Kim taşkınlık eder ve dünya hayatını tercih ederse, şüphesiz cehennem onun varacağı tek yerdir." (Nâziât, 79/37-39)

Buna karşılık insan, acziyetini ve sınırlarını kavrayarak nefsin heveslerine geçit vermez ve takvaya sarılırsa:

"Kim de Rabbinin makamından korkar ve nefsini kötü arzulardan uzak tutarsa, şüphesiz cennet onun varacağı tek yerdir." (Nâziât, 79/40-41)

Bireyin sınırlarını bilip nefsini dizginlemesi yalnızca ferdi bir kurtuluş değil, toplumsal huzurun da temel şartıdır.

Felsefi ve Psikolojik Perspektif: İrade Terbiyesi

Manevi arınmanın ameli karşılığı irade terbiyesidir. Jules Payot, Sir John Lubbock ve Ethem Bakar gibi düşünürlerin odaklandığı temel soru şuydu: “Hayatta başarıya ve erdeme ulaşmak için en çok neye ihtiyacımız var?” Cevap nettir: Sağlam bir karakter ve eğitilip güçlendirilmiş bir irade.

İrade, geçici bir duygu patlaması ya da soyut bir temenni değildir. Birbirini tetikleyen üçlü bir mekanizmadır:

Fikirler⟶Duygular⟶Fiiller

Zihindeki düşünceler duyguları biçimlendirir, duygular ise eylemleri doğurur. İrade, bu süreci basiretle yönetme sanatıdır. Biyolojik boyutuyla ise otonom sinir sistemini, dürtüleri ve hormonal dengeyi aklın ve imanın rehberliğinde kontrol altında tutmaktır.

İrade Eğitimi ve Nefs-i Mutmainne

Kâmil insan mertebesine ulaşmak, ancak nefs terbiyesi ve kararlı bir irade eğitimiyle mümkündür. Tasavvuf geleneğinde bu süreç iki ana sütun üzerinde yürütülür:

Riyazet: Mahrumiyet........

© Habername