menu_open Columnists
We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close

Dünya Neden Aynı Anda Sokağa Çıkıyor? Küresel Meşruiyet Krizi, Devletin Dönüşümü ve Yeni Siyasal Düzen

177 0
25.10.2026

Fransa'dan Brezilya'ya, ABD'den Endonezya'ya uzanan protestoların tarihsel, ekonomik ve jeopolitik arka planı

Dünyanın farklı coğrafyalarında, birbirinden farklı siyasal rejimlere ve ekonomik yapılara sahip toplumların aynı dönemde sokaklara çıkması, uluslararası sistemin geleceği açısından dikkatle incelenmesi gereken bir gelişmedir. Fransa'da eğitim ve kamu hizmetleri, İspanya'da konut krizi, ABD'de yürütme yetkileri ve göçmenlik politikaları, Pakistan'da siyasal temsil, Endonezya'da çevresel sorunlar, Brezilya'da ise seçimler ve siyasal kutuplaşma protestoların gündemini oluşturmaktadır. İlk bakışta birbirinden bağımsız görünen bu hareketler, daha geniş bir soruyu gündeme getirmektedir: Dünya genelinde devletlerin toplumsal talepleri karşılama kapasitesi ile toplumların siyasal ve ekonomik beklentileri arasındaki mesafe mi büyümektedir? Carnegie Endowment for International Peace tarafından yayımlanan Küresel Protesto Takip Sistemi'nin 9 Eylül 2026 tarihli güncellemesinde, önceki on iki ay içerisinde 57'den fazla ülkede 107'yi aşkın önemli hükümet karşıtı protesto kaydedildiği, güncelleme tarihinde ise 33 protesto hareketinin aktif olduğu belirtilmektedir. Bu veriler bütün toplumsal gösterileri kapsamamakla birlikte, protestoların belirli bir bölgeye veya siyasal rejim tipine özgü olmadığını göstermektedir. Avrupa'daki gelişmeler bu çok boyutlu hareketliliğin dikkat çekici örneklerini oluşturmaktadır. Fransa'da Eylül ayında eğitim çalışanlarının başlattığı protestolar, Ekim ayında kamu hizmetleri, hayat pahalılığı ve ekonomik güvencesizlik tartışmalarıyla daha geniş bir toplumsal zemine taşınmıştır. 17 Ekim'de düzenlenen gösterilere ilişkin açıklanan resmî rakamlarda 550 binden fazla katılımcı bildirilmiştir. İspanya'da yüksek kira fiyatları ve tahliye uygulamalarına karşı kiracılar ile konut hakkı savunucuları harekete geçerken Belçika'da öğrenciler ve eğitim çalışanları bütçe kesintilerine ve eğitim koşullarına tepki göstermiştir. İtalya'da sendikalar, öğrenciler ve işçiler geçim maliyetleri ile kamu hizmetleri üzerinden taleplerini dile getirirken Portekiz'de CGTP sendikası çevresindeki işçiler ücretler, emekli aylıkları ve konut maliyetlerini gündeme taşımıştır. Arnavutluk'ta ise öğrenciler ve muhalif gruplar yolsuzluk iddiaları, üniversite koşulları ve eğitim maliyetleri üzerinden protestolar düzenlemiştir. Avrupa'daki bu hareketlerin ortak özelliği, toplumsal refah beklentileri ile ekonomik koşullar arasındaki gerilimdir. Bununla birlikte gösterilerin aynı dönemde gerçekleşmesi, hepsinin aynı siyasal örgütlenmenin parçası olduğu anlamına elbette gelmemektedir. Her ülkenin ekonomik yapısı, siyasal kurumları, sendikal örgütlenme kapasitesi ve hükümet politikaları farklıdır. Dolayısıyla ortak ekonomik baskılar, farklı ülkelerde farklı siyasal tepkiler doğurmaktadır. Amerika kıtasında ise protestoların siyasal niteliği daha belirgin bir görünüm kazanmaktadır. ABD'de Trump yönetiminin göçmenlik politikaları, yürütme yetkilerinin kullanımı ve demokratik kurumlara ilişkin tartışmalar, No Kings hareketi çevresinde geniş bir toplumsal mobilizasyona dönüşmüştür. 17 Ekim 2026 için ülke genelinde 3 binden fazla etkinlik planlandığının açıklanması, siyasal protestoların örgütlenme kapasitesini göstermesi bakımından önemlidir. Bu hareketlerde sivil hak örgütleri, göçmen hakları savunucuları ve farklı yurttaş grupları yer almaktadır. Burada protestoların temel meselesi yalnızca ekonomik talepler değil, siyasal yetkinin sınırları ve demokratik denetim mekanizmalarıdır. Brezilya'da ise Lula da Silva ile Flávio Bolsonaro arasındaki 2026 cumhurbaşkanlığı rekabeti, ülkenin tarihsel siyasal kutuplaşmasını yeniden görünür hâle getirmiştir. Daha önce aktarılan ilk tur sonuçlarına göre Bolsonaro G,03, Lula ise E,16 oy almıştır. İki aday arasındaki 1,87 puanlık fark, siyasal rekabetin ne kadar dar bir alanda sürdüğünü göstermektedir. 20 Ekim tarihli RealTime Big Data araştırmasında Bolsonaro'nun R, Lula'nın H oranında destek gördüğü belirtilirken diğer araştırmalarda da daha dar farklar ölçülmüştür. Ancak seçim araştırmalarındaki bu oranlar, kesinleşmiş sonuçlar değil, belirli tarihlerdeki seçmen eğilimlerinin göstergeleridir. Brezilya'daki siyasal gerilimin tarihsel kökenleri, 1500 yılında başlayan Portekiz sömürgeciliğine,........

© Habererk