Eskiden “Gözü tok” diye bir deyim vardı.

Paraya, mala, mülke düşkünlüğü olmayan, açgözlülük yapmayan ve elindekilerle yetinmeyi bilen kimseler için kullanılırdı.

“Bu adamın gözü toktur, ondan zarar gelmez!” diye övgü hükümleri olurdu.

Aslında bu deyim, “insanı kâmil” denilen “eksiksiz, olgun insan” idealimizin halkımızca benimsenmiş bir ifadesi idi.

Kâmil insan, Hz. Peygamber’i kendi hayatına rehber edinen kişiydi.

Eğer devletin herhangi bir kademesinde çalışıyorsa, onun hükümetten, belediye hizmetlerinden ve kamu kurumlarından herhangi bir menfaat temin etmesi düşünülemezdi.

Onlar tıpkı “kendi işin ayrı devlet iş için ayrı mum yakan” Hazreti Ömer gibi feragatte bulunur, elinde fazlası varsa, onu devlete verirdi.

Çünkü “insan-ı kâmil” anlayışında, zenginlik ve çok para biriktirmek bir meziyet sayılmazdı.

Bilakis, üstünlük Hz. Muhammed’in “fakr-u faka” yani “yoksulluk halinin” emsal tutulmasında idi.

“Öksüz ve yetim Muhammed”in servet biriktirmek gibi bir derdi yoktu.

O, maddi yoksulluğu bir acziyet veya zillet olarak değil; dünya malına değer vermeme, kanaatkâr olma hali olarak görürdü.

“Fakirlik benim övüncümdür” manasındaki “El-fakru fahrî” kavramı da nebevî bir anlayışla, dervişlik ve tasavvuf edebiyatında bir “kahramanlık” ve “istiğna”, yani “kimseye muhtaç olmama” sembolü haline gelmişti.

Çünkü gerçek gönül erleri, dünya malının ahirete götürülemeyeceğinin bir ebedî gerçek olduğunun bilincindeydi.

Bu yüzden de “Bir lokma bir hırka” düsturunu şiar edinmişlerdi.

Böyle olunca da ancak fazilette, iyilikte, başkasına yardımda, Allah’ı ve insanları sevmekte üstünlük aranırdı.

Mala düşkünlüğü yermek ve dünya malına tamah etmemek; sadece dervişlerin, mutasavvıfların ve dergâh ulularının harcı değildi.

Aşk edebiyatının önemli şairlerinden Karacoğlan bile;

“Uryân geldim yine uryân giderim

Ölmemeğe elde fermanım mı var?” dizeleriyle…

İnsanın dünyaya malsız-mülksüz geldiğini........

© Haber7