menu_open Columnists
We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close

Bir eser maddî mevcudiyetinden daha fazlasını nasıl taşır

19 0
friday

Önceki yazımızda İslam sanatındaki sûret–mâna ilişkisini Gadamer’in sembol kavramıyla açıklamaya kalkışmanın tersinden bir bağımlılık meydana getireceğini belirtmiştik.

Burada ‘tersinden bağımlılık’tan kastımız, İslam sanatını açıklamak için Batı estetiğinin kavramlarını zorunlu bir düşünsel merci haline getirmek; böylece kendi sanat nazariyemizi kurmaya çalışırken farkında olmadan başka bir nazariyenin kavramsal hükümlerin tabi olmaktır.

İslam sanat nazariyesinin özgünlüğü, Batı estetiğinin kavramlarıyla açıklanmamasından değil, ancak kendi kavramlarıyla açıklanabildiğinde batı estetiğinin henüz sormadığı yahut başka türlü sorduğu soruları da görünür kılabilmesindendir. Buna göre ‘tersinden bağımlılığa’ karşı en doğru hareket, Gadamer’in şu sorusunu yedeğimize alarak kendi kavram dünyamıza dönmek olacaktır: Bir sanat eseri, maddî mevcudiyetinden daha fazlasını nasıl taşıyabilir?

Hüsnühat bunun en berrak örneklerinden biridir. Levhadaki harf aynı anda mürekkep, çizgi, şekil ve okunabilir lafızdır. Fakat nazar onda yalnız bunları görmez. Harfin nispeti, boşlukla ilişkisi, diğer harflere yönelişi, istifin ritmi ve nihayet lafzın mânası… maddî çizgiyi aşan bir idrak alanı meydana getirir. Böylece: harf, şekil, nispet, nazar, mâna… hareketi ortaya çıkar ve burada görünür iptal edilmez; fakat görünürde de kalınmaz.

Gadamer’in sembolü bu hususu bizim adımıza açıklamaz; fakat bize şu soruyu sordurur: Sûret, sûret olmaktan çıkmadan kendisinden fazlasını nasıl taşır? Salt kendi nazariyemiz esasında cevaplandırılması gerektiren bu soru, onda........

© Haber Vakti