Palu’da Tandır, Ekmek, Emek ve İmece Geleneği

Gazetemizin 16 Ağustos 2024 tarihli nüshasında, “TANDIRBAŞI: GELENEKLERİN ISINDIĞI MEKÂN” başlıklı bir yazımız yayımlanmıştı. Yazımızın sonunda ise, “Tandır ve tandır ekmeği ile ilgili yazılarımız daha sonra inşallah…” diyerek bu konuyu ileride yeniden ele alacağımızı ifade etmiştik.

İşte yazı dizimizin dördüncü ve son bölümü…

EKMEĞİN KOKUSU VE KOMŞULUK

Tandırda ekmek pişmeye başladığında kokusu bütün mahalleye yayılırdı.

Bir evde tandır yakıldığı, daha tandırbaşına gitmeden anlaşılırdı.

Palu insanının gönlü geniş, ikramı seven ve misafirperver oluşu da tandır ekmeği geleneğinde kendini gösterirdi.

Ekmek pişirilmesine yardım edenlere, ekmekçîye, akrabalara ve komşulara sıcak ekmek ikram edilirdi. Tandırın yanından gelip geçenler bile ekmeğin kokusundan nasibini alırdı.

Buna göz hakkı, tad hakkı ve koku hakkı denirdi.

Sıcak tandır ekmeği, kalın ekmek, merdene veya lölükten ikram edilirdi.

Yoldan geçen bir yolcuya:

“Amî, ekmek buyur, başîn aġrîmasin” denir;

“Allah bereketini artursun” diyerek karşılık verirdi.

Böylece tandır ekmeği, bir evin mutfağından çıkar, mahallenin ortak bereketine dönüşürdü.

Ekmek piştikten sonra tandırın ateşi tamamen boşa bırakılmazdı.

Tandırın dibindeki mermora, yani köz ve ateşin bulunduğu bölüme isot, balcan, patates ve soğan atılarak közlenirdi.

Közlenmiş patlıcan yağda kavrularak lıkıcırt yapılırdı. Lıkıcırt, közlenmiş patlıcanın yağda kavrulmasıyla hazırlanan geleneksel bir yemekti.

Sıcak tandır ekmeğiyle birlikte yenildiğinde, basit malzemelerden kurulan bu sofranın lezzeti bambaşka olurdu.

Tandırın sıcaklığından yalnızca ekmekte değil, çeşitli yemeklerin hazırlanmasında da yararlanılırdı. Anadolu'nun zengin mutfak kültüründe tandır, kebaplardan güveçlere, böreklerden çöreklere kadar pek çok yemeğin pişirildiği bir ocak vazifesi görmüştür. Kış aylarında tandırın sıcaklığı,........

© Günışığı Gazetesi