Bir arşiv düşünün; dört katlı bir evin dört bir yanını kaplasın. Bu arşiv Taha Toros’a aitti. (1912-2012) Bir hukukçu olan Toros aynı zamanda halkbilimci ve Cumhuriyet döneminin en önemli arşivcilerindendi.

"Arşiv adam" olarak bilinen Toros, 100 yıllık yaşamı boyunca Osmanlı'dan Cumhuriyet'e uzanan döneme dair on binlerce nadide belge, mektup, el yazması, fotoğraf ve gazete kupürü toplamıştı. Arşivinde Yahya Kemal, Nâzım Hikmet, Fikret Mualla ve Abdülhak Şinasi Hisar gibi yüzlerce yazar ve sanatçıya ait özel evrağın yer aldığı biliniyor.

Toros’un yaşadığı yıllarda biyografi ve efemera (gündelik belge) toplama konusunda üzerine yoktu. Cumhuriyet tarihi, edebiyatçılar ve azınlıklar üzerine 54 binin üzerinde eşsiz belge toplamıştı. Toros’un kütüphanesinde ayrıca 6 bini aşkın da kitap bulunuyordu.

Bu kadar değil; ölümünden kısa bir süre önce araştırmacı Alpay Kabacalı’ya verdiği röportajda Paris’te basın ateşesiyken, Türkiye ile ilgili binlerce belgenin peşine düşer; harita, resim, kartpostal artık ne bulduysa 17 sandık belgeyi İstanbul’a getirir.

Bazı antik eserlerin bulunmasına da katkıda bulunur.........

© Gazete Pencere