Metin Altıok insanın yüreğini burkan “Öndeyiş” şiirinde şöyle der:

Bedenim üşür, yüreğim sızlar. Ah kavaklar, kavaklar...Beni hoyrat bir makaslaEski bir fotoğraftan oydular.Orda kaldı yanağımın yarısı,Kendini boşlukla tamamlar.Omzumda bir kesik el,Ki durmadan kanar.

Bedenim üşür, yüreğim sızlar. Ah kavaklar, kavaklar...Beni hoyrat bir makaslaEski bir fotoğraftan oydular.Orda kaldı yanağımın yarısı,Kendini boşlukla tamamlar.Omzumda bir kesik el,Ki durmadan kanar.

Altıok’un mısralarındaki metafor, tarihin insanoğluna yaşattığı acı tecrübeleri hatırlatır.

FOTOĞRAFTAN SİLİNEN GERÇEKLİK

1939'da çekilen bir fotoğraf: Stalin, Moskova-Volga Kanalı kıyısında durmaktadır. Yanında, NKVD'nin başı Nikolai İvanoviç  Yezhov (veya Yejov) vardır. Yezhov bu fotoğraf çekildikten iki yıl sonra, casusluk ve anti-Sovyet komplo suçlamasıyla tutuklanır, mahkum edilir ve kurşuna dizilir. İdamının ardından o fotoğraftan silinir. Stalin, nehir kıyısında yalnız başına  durmaktadır artık; o an yanında hiç kimse olmamış gibi.

Yezhov'un kesildiği yerden geriye ne kalmıştır? Boşluk. Tam da Altıok'un yazdığı türden bir boşluk: kendini boşlukla tamamlayan bir yokluk.

Yezhov’un başına gelen münferit bir hadise değildi.

Troçki 1940'ta Meksika'da öldürülmeden çok önce, 1920'lerin sonlarından itibaren fotoğraflardan silinmeye başlanmıştır.

Zinoviev ve Lev Kamenev 1936'da idam edildikten sonra fotoğraflardan ve resmî yayınlardan sistematik biçimde çıkarılmışlardır.

Nikolai Bukharin 1938'de idam edildikten sonra benzer şekilde fotoğraflardan, ansiklopedilerden ve tarih kitaplarından silinmeye çalışılmıştır.

Diğer bir örnek, Lenin'in bir konuşmasını izleyen kalabalığın yer aldığı fotoğraftır. Orijinal karede Lenin'in yanında Troçki ve Kamenev bulunurken, sonradan yayımlanan sürümlerde ikisi de rötuşla kaldırılmıştır.

Bu uygulama yalnızca fotoğraflarla sınırlı değildi; aynı kader kitapları, ansiklopedileri ve hatta kütüphane koleksiyonlarını da bekliyordu. Antik Roma'dan miras kalan “damnatio memoriae” geleneğinin modern bir tezahürüydü bu: hatıranın sistematik imhası.

Yapılan, tarihi bir belgeyi tahrif etmekten ibaret değildir. Onlarca üst düzey ismin, yüzlerce fotoğraftan tek tek oyulması bugün psikolojide popüler bir kavramı işaret eder: Gaslighting.

"GASLIGHTING" NEDİR, DEVLET NEDEN DAHA İYİ YAPAR?

Gaslighting, bir kişinin gerçeklik algısını, hafızasını ve yargısını sistematik biçimde sorgulatmak amacıyla uygulanan psikolojik manipülasyondur. Hedef kişi zamanla kendi tecrübelerine, kendi gözlemlerine, hatta kendi aklına güvenemez hale gelir.

Bu tanım bireyler için geçerlidir. Peki devlet söz konusu olduğunda ne değişir?

Öncelikle ölçek ve araçlar değişir: Gaslighting artık bireysel bir patoloji olmaktan çıkar, kurumsal bir kapasiteye dönüşür."

Bireysel bir gaslighter'ın elinde yalnızca dili vardır. Devletin elinde ise arşivler, medya, müfredat ve yasa gücü bulunur.

Arşivler, geçmişi yeniden yazmak için;

Medya, bugünü kontrol etmek için;

Müfredat geleceği şekillendirmek için;

Hukuk ise yapılanları sorgulayanlara bedel........

© Fikir Coğrafyası