Dobre arco da vella en Vigo. / Marta G. Brea

Un estrelampo é ese breve espazo de tempo que nos dá a chuvia cando cae con furia, neses días que semella que o sol non vai volver saír xamais. É un momento de alento, case de paz inusitada. Manuel Rivas foi primeira persoa á quen lle escoitei a (fermosísima) palabra estrelampo. Úsaa con esa habilidade tan insólita que posúe de introducir a poética na vida cotiá. Desde a miña humilde condición de neofalante –coas dificultades que iso implica, cos vicios adquiridos e polo feito de ser unha persoa que medrou nunha familia castelán falante– detéñome neste feito tan valioso que é a descuberta e o coidado da palabra.

A Sección de Lingua, Literatura e Comunicación do Consello da Cultura Galega organizou unha xornada titulada «Non hai fronteiras (ou si?): xornalismo e literatura nas Letras Galegas», para reflexionar sobre as conexións entre os dous campos. A escolla das datas non foi casual: a intención era facer coincidir este debate coa figura de Begoña Caamaño, homenaxeada nas Letras Galegas deste ano e autora que explorou ambos universos de escrita.

Tal e como expresaron desde a propia institución, «a proposta naceu coa vontade de afastarse da efeméride do 17 de maio para ofrecer unha reflexión máis demorada e aberta sobre o legado de Caamaño e, en particular, sobre ese territorio compartido entre literatura e xornalismo». Nunha das mesas, onde dialogaban María Xosé Porteiro, Ramón Nicolás e Lucía Junquera, saíu o nome de María Xosé Queizán, unha das figuras que contribuíu a forxar unha personalidade comprometida, vinculada ao feminismo. Hai un capítulo titulado «O Cabaliño Branco», da obra de Ramón Nicolás recentemente publicada pola Editorial Galaxia A nena que perdeu un zapato na lama. Begoña Caamaño no Calvario vigués, onde o autor narra un episodio moi lindo: «Queizán non se decatou que lle dera clases a Begoña ata que foi esta quen nos anos oitenta, chegou a confesarllo. Para convencela, cantoulle unha canción de Georges Brassens que Queizán lles aprendera ás súas alumnas e que a súa irmá pequena, Beatriz, aínda lembra ben (...) La complainte du petit cheval blanc: le petit cheval dans le mauvais temps/ qu'il avait donc du courage!/C’était un petit cheval blanc, tous derrière et lui devant». Este episodio é un estrelampo.

Alén do xénero ou categoría literaria que transitemos, o que nos une ás persoas do mundo da escrita (literaria, xornalística...) é a necesidade de contar, esa urxencia que turra de nós cunha forza inaudita. Houbo unha pregunta formulada pola profesora Montse Pena Presas que me parece que merece deterse, polo debate tan profundo que abre: «sobre que cuestións non escribiriades? Cales son os vosos límites?» Para min, o límite está na palabra mancar. Ten que ver cunha responsabilidade emocional, mais tamén con aprender a poñerse no lugar das outras persoas.

Publicar, xa sexa un artigo de opinión, unha obra literaria ou unha entrada nunha rede social, ten unha serie implicacións e de consecuencias (detéñome neste último medio, porque hai unha diferenza entre argumentar e humillar, e porque cando a palabra se emprega para ridiculizar ou atacar persoalmente, deixa de ser unha ferramenta simbólica e pasa a se converter nun mecanismo de violencia simbólica).

Cadaquén ten as súas liñas vermellas. As miñas son facer dano a outras persoas de maneira deliberada. Xamais faría burla de ninguén, xamais me prestaría a insultar, xamais retorcería a realidade... (certo é que aquí estamos entrando en territorios que son indicativos de falta de elegancia, que degradan o debate e normalizan a falta de respecto).

Noticias relacionadas y más

Muere Noelia Castillo por eutanasia tras una batalla legal que llegó a Estrasburgo

A RAG elixe a viguesa Begoña Caamaño para as Letras Galegas

Remato cunha reflexión que talvez pensen que merecería máis demora, pero velaquí unha desas liñas que considero vermellas: nestes días en que lemos con tristura e arrepío tantos artigos, noticias e comentarios xulgando e analizando a decisión de Noelia Castillo de recibir a eutanasia, habería que falar en profundidade sobre os límites e sobre a dignidade. Mais tamén sobre o dereito a calar. A veces, os silencios, tamén son estrelampos.

Suscríbete para seguir leyendo

© Faro de Vigo