menu_open Columnists
We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close

Yapay zekâ hepimizi öldürecek mi?

33 0
04.10.2026

Yapay zekâ uygulamalarının çalışanların önemli bir kısmını işsiz bırakacağı ve bir noktada insan zekâsını aşarak kendi başına karar veren sistemlere dönüşeceği bir süredir tartışılıyordu. Son birkaç haftadaysa yapay zekânın insanlık için varoluşsal bir tehdit oluşturabileceğine dair uzun süredir devam eden tartışma yeniden alevlendi. Bu alandaki bazı araştırmacılar ve şirket yöneticileri ilerlemelerin yavaşlatılmasını ve daha sıkı denetlenmesini savunmaya başladı. Bu tartışmaları değerlendirebilmemiz için önce daha basit bir soruyla başlamamız gerekiyor: Yapay zekâ denilen şey tam olarak nedir ve nasıl çalışır?

Yapay zekâ, insan zekâsını gerektirdiğini düşündüğümüz dil kullanma, görüntü tanıma, problem çözme, tahminde bulunma ve karar verme gibi bir dizi işi bilgisayarlara yaptırmaya yönelik yöntemlerin günümüzdeki genel adı. Yaygın olarak kullanılan ChatGPT ve benzeri büyük dil modelleri yapay zekânın bugün en görünür olan uygulamaları. Ancak büyük dil modellerinin her biri yapay zekânın bir uygulaması olsa da yapay zekâ bu modellerle sınırlı değil. Yapay zekânın nasıl çalıştığını anlamak için iki temel yaklaşımı birbirinden ayırarak başlayabiliriz. İlkinde, yani kural tabanlı (veya sembolik) yapay zekâda bilgisayarın takip edeceği kurallar insanlar tarafından açıkça tanımlanır. İkincisinde, yani bugün yapay zekâ tartışmalarının merkezinde bulunan “makine öğrenmesi ”nde ise bütün kuralların tek tek insanlar tarafından tanımlanması yerine bilgisayarın kendisine verilen büyük miktardaki veriden hareketle örüntüleri tespit edip öğrenmesi ve bunlardan hareketle tahmin veya sınıflandırma yapması sağlanır.

Aradaki farkı anlamak için klasik bilgisayar programlamasından başlayabiliriz. Örneğin, bir bankanın kredi başvurularını değerlendirmek için basit bir program tasarladığını düşünelim. Programcı, bilgisayara “gelir şu miktarın üzerindeyse şu puanı ver”, “borç şu seviyenin üzerindeyse puanı şu kadar düşür”, “geçmişte kredi ödemesini geciktirmişse şu kadar puan çıkar” gibi kurallar verebilir. Yani insan kuralları önceden belirler, bilgisayar da bunları uygular. Makine öğrenmesinde ise bilgisayara tüm bu kuralları tek tek vermek yerine çok sayıda örnek verilir ve hangi özelliklerin hangi sonuçlarla ilişkili olduğunu bunlardan çıkarması sağlanır. Yaygın örneklerden birisini kullanırsak, diyelim ki bilgisayarın kedi ve köpek fotoğraflarını birbirinden ayırt etmesi isteniyor. Bir programcı, “kulak şöyleyse kedi, burun böyleyse köpek, tüyler böyleyse kedi” şeklinde binlerce kural yazmaya çalışabilir. Fakat bu hem son derece zor hem de muhtemelen başarısız olacaktır. Makine öğrenmesinde bunun yerine sisteme çok sayıda kedi ve köpek fotoğrafı gösterilir ve eğitim esnasında sistemin içindeki sayısal değerler tekrar tekrar ayarlanır. Zamanla model, hangi görsel örüntülerin kedi veya köpek........

© Evrensel