menu_open Columnists
We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close

Madagaskar’dan İstanbul’a: Yasa dışı altın küresel piyasaya nasıl sokuyor?

20 0
22.10.2026

The New York Times muhabiri Justin Scheck, 19 Ekim 2026’da yayımlanan bir araştırmayla yasadışı altının uluslararası piyasalara nasıl sokulduğunu inceledi. Araştırması, yasadışı altının üretiminde ve dolaşımında rafinerilerin, sertifikasyon kuruluşlarının ve devletlerin oynadığı rolü ve çocuk işçiliğinin kontrolsüz sömürüsünü ele alıyor.

Araştırmada Madagaskar’daki ruhsatsız madenlerden Kolombiya’da uyuşturucu kartellerinin denetimindeki sahalara, Londra Külçe Piyasası Birliği’nin (LBMA) rolünden İstanbul Altın Rafinerisi’nin devreye girişine kadar uzanan geniş bir tabloyu görüyoruz. Bu yazıda söz konusu araştırmayı olgu ve verilerle genişleterek küresel ölçekte yayılmış yasadışı altın madenciliğinin anatomisini ortaya koymaya çalışacağım.

Küresel altın piyasası ve denetimin önemi

Büyük çevresel yıkımlara yol açabilen altın madenciliği birçok ülkede büyük şirketlerden küçük ölçekli ve kayıtdışı işletmelere kadar farklı aktörlerce yürütülüyor. Üretilen altının ticareti ise altının çıkarıldığı ülkeler, fiziksel altının toptan alınıp satıldığı merkezler, vadeli işlem borsaları, rafineriler, merkez bankaları ve dolar merkezli finansal sistem arasındaki ilişkilerle şekilleniyor. Bu ağda dört ülke (İngiltere, ABD, Çin, İsviçre) öne çıkarken, Dubai ve Hindistan gibi merkezler de önemli yer tutuyor.

İngiltere-Londra, bankalar ve büyük piyasa aktörleri arasındaki tezgâh üstü altın işlemlerinin başlıca merkezi konumunda. ABD-New York’taki COMEX, vadeli işlemlerde öne çıkıyor. Çin-Şanghay fiziksel altın ve vadeli işlem piyasalarıyla, İsviçre ise altının rafine edilip uluslararası standartlara uygun külçelere dönüştürülmesinde kilit rol oynuyor. Türkiye, altın piyasalarında merkezi konumda olmasa da Borsa İstanbul Kıymetli Madenler Piyasası ve yerli rafineriler aracılığıyla bu küresel ağa bağlanıyor.

Londra Külçe Piyasası Birliği (LBMA), özellikle toptan altın ticaretinde kabul gören külçelere ilişkin “Good Delivery” sistemini yönetmesi ve sorumlu tedarik standartlarıyla belirleyici bir konumda; kendi ifadeleriyle “değerli metaller için küresel otorite” pozisyonunda. Sistemin temel iddiası, altının yalnızca saflık ve fiziksel kalite bakımından değil, üretim ve tedarik zincirinin niteliği açısından da belirli koşulları karşılaması gerektiği: rafinerilerin sunduğu belgelerin doğrulanması, bağımsız denetimlerin niteliği ve ihlaller karşısında yaptırım uygulanması gibi.

Altına yönelik talep ve fiyat artışları, sektörde denetim sorunlarını daha önemli hâle getiriyor. Dünya Altın Konseyi’nin Gold Demand Trends: Q4 and Full Year 2025 raporuna göre geçtiğimiz yıl küresel altın madeni üretimi (tahminen) yaklaşık 3672 ton oldu. Merkez bankaları ve diğer resmi kurumların net alımları 863 tona ulaştı. Tezgâh üstü (OTC) piyasa dahil toplam talep ile geri dönüşüm dahil toplam arz ise 5002 ton olarak hesaplandı.

Jeopolitik gerilimler ve bölgesel savaşlar, rezerv politikaları ve yatırım talebi altının ekonomik önemini artırırken, yüksek fiyatlar daha önce işletilmesi kârlı olmayan madenleri de cazip hâle getiriyor. Altın fiyatı Ocak 2026'da ons başına 5400 doların üzerine çıkarak rekor kırdı. Ekim ayında fiyatlar gerilemiş olsa da, yüksek fiyat düzeyi yasadışı madencilik faaliyetlerini teşvik edebiliyor.

Kayıtdışı altının küresel ticarete katılması sanılanın aksine sadece sınır kaçakçılıklarıyla gerçekleşmiyor. Farklı kaynaklardan gelen altınlar eritilip karıştırılabiliyor, yeni külçeler hâlinde işlenebiliyor ve bu nedenle ilk üretim noktasının izlenmesi zorlaşıyor.

OECD’nin Aralık 2025 tarihli Illicit Flows of Gold Concentrates in the Maritime Space politika notuna göre, altın cevheri ve konsantresi ticaretinde ülkelerin bildirdiği ithalat ve ihracat değerleri arasındaki fark 2020’de 873 milyon dolardan –yaklaşık........

© Evrensel