Tarihin yeniden yazımı geleceği değiştirir mi?
Uluslararası 16. Kocaeli Kitap Fuarı, “Romanların ve Hatıratların İzinde: Her Kitap Bir Medeniyeti Yaşatır” ana temasıyla ve zenginleştirilmiş özel oturumları, yazar buluşmalarıyla Kocaeli Kongre Merkezi'nde coşkuyla gerçekleştirildi.
Fuar kapsamında düzenlenen “Ağaçlar Kitap Açtı” etkinliğiyle İzmit, Gebze ve Kocaeli Üniversitesi'nde binlerce kitap okurlarla buluşurken; onur konuğu Prof. Dr. Ahmed Güner Sayar'ın katılımları ve dünya edebiyatından uluslararası yazarların dahli fuara damgasını vurdu. Tarihin yeniden okunduğu, hatıraların ve belgelerin yakın tarihe ışık tuttuğu bu dev organizasyonun en dikkat çekici buluşmalarından birinin ardından dünyaca ünlü tarihçi ve yazar Roger Crowley ile Conquerors (Fatihler) kitabından hareketle tarihi, deniz yollarını ve imparatorlukların doğasını konuştuk.
Doğrusu Roger Crowley, tarihçiliğinin yanında cidden müthiş bir tarih anlatıcısı. Özellikle onu okurken Girit, İskenderiye, İstanbul, Genova, Venedik, Roma gibi şehirlerin hepsiyle ilgili ayrı ayrı çok güzel filmler izlemiş gibi hissediyorsunuz. Kendisi uzun yıllar İstanbul’da yaşamış, şehrin tarihini de bir o kadar tarafsız irdelemeye çalışmış ve kesinlikle çok elit bir tarihçi. Bu isimle söyleşi yapmak gurur vericiydi.
1 Kendinizi yalnızca bir tarihçi olarak mı görüyorsunuz yoksa Roger Crowley’nin içinde bir yerlerde bir romancı da var mı?
Ben eğitimli bir tarihçi değilim. Tarihe her zaman ilgi duydum ama aslında İngiliz edebiyatı mezunuyum. Bu yüzden tarihsel olayları açımlarken kullandığım bazı yöntemlerin edebiyat geçmişimden geldiğini düşünüyorum. İçimde bir romancı olduğunu sanmıyorum; hikâye uydurma konusunda beceriksizim. Ama tarih anlatırken gerilim yaratmak, bazı bilgileri belli bir noktaya kadar saklayıp sonra ortaya çıkarmak, örüntülerin ve rastlantıların peşine düşmek, karakterleri birkaç güçlü çizgiyle özetlemek gibi edebi teknikleri kesinlikle kullanıyorum. Bunlar bir romancının da başvurabileceği yöntemler. Yine de kendimi en doğru biçimde “anlatı tarihçisi” olarak tanımlardım.
2 "1453" ile İstanbul'un fethini Batılı okura hem Bizans hem Osmanlı tarafından anlattınız. Bu kuşatmayı iki tarafın gözünden yazmak size neler öğretti?
Bu devasa tarihi olayı her iki tarafın gözünden ele almak, tarihin hiçbir zaman tek taraflı bir zafer ya da trajediden ibaret olmadığını bana bir kez daha öğretti. Hem surların ardındaki Bizanslıların çaresizliğini ve inancını hem de surların dışındaki Osmanlı ordusunun disiplinini, stratejik zekasını ve Sultan II. Mehmed'in vizyonunu anlamaya çalıştım. İki tarafın da kendi değerleri, korkuları ve kararlılıkları vardı. Tarihi yazarken bir tarafı "kahraman" diğerini "düşman" olarak sunmak yerine, insan unsurunu ve her iki dünyanın bakış açısını tarafsızca ortaya koyduğunuzda, ortaya çok daha insani, trajik ve büyüleyici bir hakikat çıkıyor.
3 Sizin için tarihçi nerede biter, hikâye anlatıcısı nerede başlar?
Az önce sözünü ettiğim yöntemleri ve yaklaşımı çok güzel özetlediniz. Elbette tarih ile kurmaca arasında benzerlikler var. En temel düzeyde, tarih okurlarının da aslında hikâyeler deneyimlediğini düşünüyorum; zaten tarih okumanın ödüllerinden biri de bu. Benim için tarihçiyle hikâye anlatıcısı arasındaki sınırlar oldukça net: Hiçbir şey uydurulmamalı. Bazen insan, “Keşke şu şöyle olmuş olsaydı” diye düşünmeye kapılabiliyor ama bu ayartıya kesinlikle direnmek gerekir. Özellikle birinci elden anlatılarla, olaylara tanıklık........
