Anneannemin evinde, ya­tak odasındaki çeyiz san­dığının en dibinde, kur­deleyle bağlanmış bir dosya du­rurdu. Bayram ziyaretlerinde büyükler sohbete dalınca gizlice o sandığı açar, dosyanın içinde­kileri tek tek karıştırırdım. Dede­min sararmış terhis belgesi, ke­narları yırtılmış bir tapu senedi, mor mürekkeple yazılmış birkaç mektup ve köşesine yuvarlak bir mühür basılmış bir fotokopi… Mührün üstünde iki kelime yazı­yordu: “Aslı gibidir.”

Bir gün anneanneme bu keli­melerin ne anlama geldiğini sor­dum. Gülümsedi: “Yani bu kâğıt doğru söylüyor demek.” Sonra mektuplardan birini alıp okuma­ya başladı. Mektubu yazan, cep­heden dönmeyi bekleyen genç bir askerdi. Belgeler bana dede­min hangi yıl terhis olduğunu söylüyordu; mektup ise o yılla­rın nasıl geçtiğini. Bugün düşü­nüyorum da yakın tarihle ilk kar­şılaşmam o sandığın başında, bir mühürle bir mektup arasında ol­muştu.

Bugün başlayan ve 11 Ekim’e kadar sürecek, Kocaeli Kongre Merkezi’nde düzenlenen Ulusla­rarası 16. Kocaeli Kitap Fuarı’nın programını incelerken o sandık yeniden aklıma geldi. “Romanla­rın ve Hatıratların İzinde” tema­sıyla hazırlanan fuarın özel otu­rum başlıklarından biri “Hatırat ve Belgelerle Yakın Tarih.” Prog­ramda bir de 7 Ekim’de lansma­nı yapılacak bir roman dikkati­mi çekti: Kocaelili yazar Yılmaz Dalgalan’ın “Aslı Gibidir”i. O mührün bir roman adı olduğunu görünce içimden gülümsedim. Sanki biri, yıllar önce sandığın başında sorduğum soruya yeni­den cevap veriyordu.

Belge, tarihin en güvenilir ta­nığıdır ama aynı zamanda en suskunudur. Bir tarih, bir imza, bir karar sayısı söyler fakat o ka­rarın alındığı odadaki gerilimi, imzayı atan elin titreyip titreme­diğini anlatmaz. Burada dikka­timi çeken şu: Yakın tarihimizin en çok okunan metinlerinden bi­ri, bu sessizliği bir hatırat diliyle aşmaya çalışan bir eserdir. “Nu­tuk”, bir yandan Millî Mücade­le’nin baş aktörünün kendi ağ­zından anlattığı bir hesap verme metnidir; öte yandan ekindeki vesikalarla her iddiasını belge­ye dayandırmaya çalışır. Hatı­ratla belgeyi aynı kitabın içinde yan yana koyan bu yapı, bana gö­re yakın tarihin nasıl okunması gerektiğine dair de bir ipucu ve­riyor.

Belge iskeleti kurar, hatırat ona ses verir. Ancak ikisi de tek başı­na yetmez. Bir hatırat ne kadar samimi olursa olsun yazarının penceresinden bakar; bir belge ne kadar kesin olursa olsun kendi bağlamını anlatamaz. Yakın tari­hi görmek, bu iki pencereyi aynı anda açık tutabilmekle mümkün.

Tanığın titreyen........

© Dünya