Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgü­tü’nün (FAO) 2025 yılına ait güncel bir raporu yayımlandı. “Çiftlik Sayısı, Büyüklü­ğü ve Tarım Arazilerinin Dağılımı Hakkında Küresel Bir Güncelleme” başlıklı bu çalış­ma, rakamların çok ötesinde, toprağın nasıl el değiştirdiğine ve küçük işletmelerin tarı­mı nasıl terk etmek zorunda kaldığına odak­lanıyor. Bu yazımızda, raporun öne çıkan so­nuçlarına yer vereceğiz.

Çiftliklerin çoğu Çin ve Hindistan’da

Rapora göre, 2025 yılı itibarıyla dünya­da yaklaşık olarak 579 milyon tarım işlet­mesi bulunuyor ve bu işletmeler daha çok Asya kıtasında yoğunlaşıyor. Sadece Hin­distan ve Çin, dünyadaki çiftliklerin yüzde 55’ini oluşturuyor. Asya ve Sahra Altı Afri­ka, dünyadaki toplam çiftlik sayısının yak­laşık olarak yüzde 85-90’ına karşılık geliyor. Küresel servetin dağılımındaki çarpıklığın tarıma da yansıdığı raporda detaylandırılı­yor. İki hektardan daha az araziye sahip olan 500 milyon küçük işletme, küresel çiftlik­lerin yüzde 85’ini oluştururken toplam ta­rım arazilerinin sadece yüzde 9’una sahip. Dünyadaki tarım işletmelerinin sadece bin­de birini oluşturan, en tepedeki bin hekta­rın üzerindeki yaklaşık 300 bin devasa işlet­me, küresel ölçekte tarım arazilerinin yüzde 54’ünü kontrol ediyor. Rapora göre, 50 hek­tardan büyük olan çiftliklerin oranı sadece binde 6 olmasına rağmen dünyadaki tarım arazilerinin yüzde 75’inde söz sahibi. Bu durum, ülke gelirleri yükseldikçe daha da çarpık hale geliyor. Tarım arazilerinin bü­yük işletmelerde toplanmasının, yüksek ve üst-orta gelirli ülkelerde, düşük gelirli ülke­lere göre çok daha belirgin olduğu da rapor­da vurgulanıyor. Aslında bu rakamlar, top­rağın önemli bir bölümünün küresel ölçekte tekelleştiğinin, sayıca ezici çoğunluğa sahip olan küçük işletmelerin ise bunlarla rekabet edemeyecek kadar büyük sorunlarla boğuş­tuğunun önemli bir göstergesi.

Küçük ve parçalı işletmeler, adaletsiz dağılım

Raporu hazırlayan uzmanlar, tam ortada­ki işletme büyüklüğünün, diğer bir ifadeyle “medyan” değerinin, tarım arazileri dağılı­mındaki adaletsizliği daha net gösterdiğini belirtiyorlar. Küresel çapta ortalama işlet­me büyüklüğü 5 hektar olsa da medyan de­ğerin sadece 1 hektar olduğu vurgulanıyor. Bu fark, arazi varlığının ne kadar adaletsiz dağıldığının en net göstergesi.

Ülkemizde önemli bir sorun olan ara­zi parçalılığı, ülkelerin gelişmiş düzeyleri­ne göre farklılaşmakla birlikte dünyanın da önemli bir sorunu olduğu rapordan anlaşı­labiliyor. Örneğin, Avrupa ve Orta Asya’da, tarım işletmelerinin sayısının azalmasıy­la arazilerin giderek toplulaştığı bir süreç yaşanıyor. Avusturya, Belçika ve Fransa gi­bi ülkelerde topraklar büyürken tarımsal istihdam azalıyor. Arazi toplulaştırma, bir yandan işletmeleri büyüterek ölçek ekono­misi avantajını sağlarken, diğer yandan ve­rimlilik artışıyla küresel gıda arzına, üretim maliyetlerine ve nihayetinde gıda güvence­sine olumlu yönde katkı sunuyor. Bununla birlikte Brezilya, Nepal, Pakistan ve Senegal gibi ülkelerde tersine bir durum gözlemleni­yor. Hem tarım arazileri parçalanıyor hem de işletmeler küçülüyor. Bunun sonucu ola­rak, küçük işletmelerin teknolojiye, finans­mana ve bilgiye ulaşması giderek zorlaşıyor.

Tarımın temel sorunlarının kaynağı küresel sistem

Küçük işletmeler, pazarlama, iklim deği­şimine uyum sağlayamama sorunları yaşar­ken, büyük işletmeler monokültür tarımın çevresel etkileri ve entansif üretim nedeniy­le doğal dengeyi bozuyorlar. Rapor, gıda gü­vencesi açısından işletme ölçeği konusun­daki hassas dengenin korunması gerektiği­ne işaret ediyor. FAO’nun raporu; sancılarını her alanda derinden hissettiğimiz mevcut küresel sistemin, her alanda olduğu gibi ta­rımda da adaletsiz, çarpık, verimsiz ve sür­dürülemez bir yapıya neden olduğunun an­laşılabilmesi bakımından oldukça değerli.

© Dünya