Başta küçük ve orta boy işletmeler (KOBİ) ol­mak üzere parasal sı­kılaşma, faiz-kur gibi faktör­lerin etkisiyle 2023’ten bu yana durgunluğu aşamayan sanayi sektörü, 2026 yılına da üretim düşüşü ile başladı.

Toplam üretimde düşük paya sahip yüksek teknolo­jideki canlanmaya karşılık, büyük bölümünü KOBİ’lerin gerçekleştirdiği düşük ve orta teknoloji kategorilerinde kan kaybı arttı. En ağırlıklı sek­tör olan imalat sanayiin­deki sert üretim düşü­şü, toplam üretimi de aşağı çekti. İma­latta “diğer ula­şım” alt sektörün­deki aylık yüzde 25’i aşan üretim düşüşü, sektör­deki kan kaybında etkili oldu.

Hem aylık hem yıllıkta düşüş var

Türkiye İsta­tistik Kurumu’nun (TÜİK) açıkladığı tak­vim ve mevsim etkisin­den arındırılmış verilere göre ocak ayında toplam sa­nayi üretimi önceki aya gö­re yüzde 2,8 düşüş gösterdi. Takvim etkisinden arındı­rılmış verilere göre de yıllık bazda üretim yüzde 1,8 düşüş kaydetti. Böylece sanayi üre­timinde hem aylık hem yıllık bazda son 9 ayın en kötü per­formansı kaydedilmiş oldu.

Ana sanayii sınıflandır­masına göre dayanıklı tüke­tim; aylık bazda yüzde 6,9, yıl­lık bazda da yüzde 17,2 ile en sert üretim düşüşü yaşanan grup oldu. Bu ürünlerdeki dü­şüş toplam sanayi üretimini aylıkta 0,3, yıllıkta 0,9 puan aşağı çekti. Toplamdaki üre­tim düşüşüne en büyük etki ise ara mallarından geldi. Ara mallarındaki aylık bazda yüz­de 4,2’lik düşüş toplam üre­time eksi (-) 1,6, yıllık bazda yüzde 3’lük düşüş de eksi 1,2 puan olarak yansıdı. Daya­nıksız tüketim mallarında ay­lık yüzde 0,1’lik düşüş toplam üretime aynı oranda, yıllık yüzde 8,2’lik düşüş ise 2 puan negatif etki yaptı. Aylık baz­da yüzde 3,9 düşen sermaye malı üretimi toplam üretimi 0,9 puan aşağı çekerken, bu ürünlerde yıllık yüzde 8,3’lük artış toplam üretim artışına 1,7 puan pozitif katkı sağladı.

Ocakta aylık bazda üretim ar­tışı yaşanan tek kategori yüzde 2,1’le enerji oldu ve bu da topla­ma 0,2 puan yansıdı. Enerjide yıllık yüzde 5,4’lük üretim ar­tışının toplam üretime pozitif katkısı da 0,6 puan oldu.

İmalattaki sert düşüş

Aylık ve yıllık değişimlerde, ana sektörler içinde üretimde en büyük paya sahip olan ima­lat sanayii belirleyici oldu. Sek­törün üretimi, mevsim ve tak­vim etkisinden arındırılmış endekse göre aylık bazda yüz­de 3,4 düşüş kaydetti ve bu da toplam sanayi üretimindeki aylık değişime eksi (-) 3 puan olarak yansıdı. Takvim etkisin­den arındırılmış endekse göre imalat sanayii üretiminde yıl­lık bazdaki yüzde 2,5’lik düşüş de toplam sanayi üretimine 2,2 puanlık negatif katkı yaptı.

Diğer ana sektörlerden ma­dencilik ve taş ocakçılığının üretiminde ocakta aylık yüz­de 2,1’lik artış toplam üreti­me 0,1 puan pozitif katkı, yıl­lık yüzde 2,8’lik düşüş ise 0,1 puan negatif etki yaptı. Elekt­rik, gaz, buhar ve iklimlendir­me sektörünün üretimi de ay­lık yüzde 1,8, yıllık yüzde 5,6 arttı. Toplamdaki payı düşük olan sektörün toplam sana­yi üretiminde aylık değişime pozitif katkısı 0,1 puan, yıllık değişime katkısı 0,5 puanla sınırlı kaldı.

Diğer ulaşımda sert düşüş bilgisayarda rekor artış

İmalat sanayiinin 23 temel alt sektörünün 8’inde üretimi aylık bazda arttı, 15’inde düştü. En sert düşüş yüzde 25,8’le de­mir, deniz ve hava yolu ile aske­ri ulaşım araçlarını kapsayan “diğer ulaşım araçları” sektö­ründe yaşandı. İmalat sanayi­indeki aylık üretim düşüşünün yüzde 1,1’lik bölümü tek başına bu sektörden kaynaklandı.

Aylık düşüşte bu alt sektörü yüzde 12,4’le diğer metalik ol­mayan mineral ürünler, yüz­de 7,1’le kayıtlı medyanın ba­sımı ve çoğaltımı, yüzde 5,8’le fabrikasyon metal ürünleri, yüzde 5,3’le içecek imalatı ve mobilya izledi.

Ocakta en yüksek oranlı üretim artışı ise yüzde 20 ile bilgisayarlar, elektronik ve op­tik ürünler alt sektöründe ya­şandı. Ancak bu artışın ima­lat sanayi üretimine katkısı 0,4 puan oldu. Üretim artışın­da bu sektörü yüzde 16,2 ile tü­tün ürünleri, yüzde 3,6 ile ra­fine petrol ürünleri, yüzde 2,7 ile makine ve ekipmanların kurulumu ve onarımı ve yüzde 1,4’le giyim eşyaları izledi.

Kan kaybı, düşük ve orta teknolojide

İmalat sanayiindeki düşüşün ana kaynağını, üretiminin yüzde 90’a yakın bölümü KOBİ’lerce gerçekleştirilen düşük ve orta teknoloji segmentindeki ürünlerde yaşanan kan kaybı oldu.

Yüksek teknolojide ise tersine canlılık dikkati çekti. Üretim; aylık bazda düşük teknolojide yüzde 1,2, orta-düşük teknolojide yüzde 4,2, orta-yüksek teknolojide yüzde 6,6 düşüş kaydetti. Toplam imalat sanayi üretimine aylık değişimi düşük teknoloji 0,6 puan, orta-düşük teknoloji 1,3 puan, orta-yüksek teknoloji 1,8 negatif etki yaptı. Teknoloji grupları içinde sadece yüksek teknolojide üretim aylık bazda arttı. Bu grupta üretim aylık bazda yüzde 5,8 ve yıllık bazda yüzde 22 arttı.

Yüksek teknolojideki üretim artışı imalat sanayiinin aylık üretim değişimine 0,3 puan, yıllık değişime de 1,1 puan pozitif katkı yaptı. Yıllık bazda ise düşük teknolojide yüzde 9,1, orta-düşükte yüzde 2,5 üretim düşüşü, orta-yüksek teknolojide yüzde 3,3 oranında üretim artışı yaşandı. Bu veriler, savunma, elektronik gibi yüksek teknoloji siparişlerinin artmış olabileceğini, ihracata dönük ve özellikle Avrupa bağlantılı orta teknoloji sektörlerinin zayıfladığını, sanayide talep daralması önce düşük ve orta teknoloji üreticilerini vurduğunu gösteriyor.

© Dünya