Türkiye, ocakta 6,8 mil­yar dolarla, ABD’nin getirdiği fahiş gümrük vergileri ile küresel ticaret­te adeta kaos ortamı yaşanan Nisan 2025’ten bu yana geçen zamanın en yüksek aylık ca­ri işlemler açığını verdi.

Cari açık, ocak ayında esas olarak dış ticaret dengesindeki hızlı büyüme ve net hizmet gelirle­rinin yetersiz kalmasına bağ­lı olarak beklentilerin üzerin­de oluştu. Geçen yıl nisanda 8,4 milyar dolar olan aylık cari açık, mayısta 1,1 milyar, hazi­randa 2,2 milyar dolara geri­lemiş, izleyen üç ayda ise cari işlemler dengesi fazla vermiş­ti. Türkiye, kasımdan itibaren 4,1 milyar dolarla yeniden cari açık vermeye başladı.

Aralık­taki 7,4 milyar dolardan sonra bu yıl ocakta da yüksek bir ca­ri açık çıktı. Ocak ayında altın ve enerji hariç cari işlemler hesabının da 1,2 milyar dolar açık verdiği belirlendi. Ocak sonu itibarıyla yıllıklandırıl­mış bazda cari işlemler açığı da 32,9 milyar dolara ulaşa­rak, son 24 ayın en yüksek dü­zeyine çıktı.

Finansman tarafında ise doğrudan yatırımlarda dü­şüş kaygı verirken, yerli ser­mayenin yurt dışı yatırım­larındaki artış dikkati çekti. Yıllık bazda sert düşen port­föy yatırımlarında ise ocak ayındaki güçlü giriş ise umut verdi. Cari açığın dış krediler, yabancıların mevduatları ve ticari krediler gibi kolay ge­ri çekilebilecek daha çok kı­sa vadeli sermaye akımlarıy­la finanse edilmesi “kırılgan­lık” oluşturuyor.

Dış ticaret açığında büyüme

Merkez Bankası (TCMB) verilerine göre, ocak ayında da cari açıktaki büyümenin ana kaynağı dış ticaret oldu. Öde­meler dengesi tanımlı dış ti­caret verilerine göre ihracat 19 milyar 746 milyon dolarla geçen yılın aynı ayındakinin yüzde 6,3 altında kalırken, it­halat yüzde 0,3 artışla 26 mil­yar 713 milyon dolar oldu. Böylece 6 milyar 807 milyon dolarla geçen yıla göre yüzde 25,6 daha büyük bir dış ticaret açığı verildi.

Uluslararası taşımacılık, turizm, dış müteahhitlik gi­bi faaliyetleri kapsayan hiz­metler alanında kaydedilen aylık net 2 milyar 639 milyon dolarlık giriş geçen yılın aynı ayındakinin yüzde 13,9 altın­da ve bunun dış ticarette olu­şan açığı kompanse etme ora­nı sınırlı kaldı. Hizmetler ala­nındaki net girişlerin ise net 2 milyar 471 milyon dolarını se­yahat gelirleri oluşturdu.

Bu arada yerleşiklik esası­nın tam yansıtılması amacıy­la, ödemeler dengesi hesabın­da karşılıklı yatırımlardaki gelir-giderler ile faiz gelir-gi­derini kapsayan “birincil ge­lir dengesi” kaleminin bir un­suru olan menkul kıymet yü­kümlülüklerinden doğan faiz giderlerinin derlenmesinde kıymet bazlı hesaplama yön­temine geçildi. Buna göre bi­rincil gelir dengesi ocakta net 2 milyar 172 milyon dolar açık verdi. Karşılıksız transferler­le ilgili ikincil gelir dengesin­de de 307 milyon dolar açık oluştu. Bu gelişmelerle aylık bazda 6 milyar 807 milyon do­larla, geçen yılın aynı ayında­kinin yüzde 69,1 üzerinde bir cari açık oluştu.

Açık nasıl finanse edildi?

Finans hesabı tarafında ise doğrudan yatırım girişleri düşük kalırken, kredi, mevduatı kapsayan diğer yatırımlar ve portföy yatırımlarındaki girişlerle cari açık kapatılırken, rezervlerde artış yaşandı.

Ocak ayında doğrudan yatırımlar kaynaklı net giriş sadece 22 milyon dolar oldu. Yurt dışı yerleşiklerin Türkiye’ye doğrudan yatırımları 716 milyon dolar artarken, yurt içi yerleşiklerin yurt dışındaki doğrudan yatırımları 694 milyon dolar artış gösterdi. Bu kapsamda gayrimenkul yatırımlarında ise yurt içi yerleşiklerin yurt dışında 208 milyon dolar, yurt dışı yerleşiklerin ise Türkiye’de 163 milyon dolar tutarında net gayrimenkul alımı yaptığı görüldü.

Portföy yatırımlarında ise bir ayda 8 milyar 392 milyon dolar net giriş kaydedildi. Ocakta yurt dışı yerleşiklerin hisse senedi piyasasında 1 milyar 463 milyon dolar, DİBS piyasasında ise 4 milyar 10 milyon dolar net alım yaptığı görüldü. Yurt dışındaki tahvil ihraçlarında ise yabancı yatırımcılar bankaların ihraçlarında 586 milyon dolar, genel hükümet ihraçlarında 2 milyar 407 milyon dolar, diğer sektör ihraçlarında ise 469 milyon dolar net alım yaptı.

Diğer yatırımlarda bir aylık net giriş 11 milyar 653 milyon dolarla geçen yıla göre yüzde 152,3 arttı. Yurt dışından bankalar 1 milyar 410 milyon dolar, diğer sektörler 1 milyar 740 milyon dolar net kredi kullanırken, Genel Hükümet 69 milyon dolar net geri ödeme yaptı. Yurt dışı bankaların yurt içindeki mevduatları 5 milyar 694 milyon dolar net artış kaydetti. Bu gelişmelerle toplam döviz girişi 20 milyar 67 milyon dolara ulaşırken net hata noksan kalemindeki 1 milyar 235 milyon dolarlık sistem dışına çıkış sonrası, rezerv varlıklar bir ayda 11 milyar 996 milyon dolar artmış oldu.

Açık finansmanı “kırılgan”

Yıllıklandırılmış verilere göre ise ödemeler dengesi tanımlı dış ticaret açığı 71 milyar 223 milyon dolar oldu. Bu dönemde hizmetler alanında 63 milyar 105 milyon dolar net giriş kaydedilirken, birincil gelir dengesinde 24 milyar 67 milyon, ikincil gelir dengesinde ise 695 milyon dolar net çıkış yaşandı. Ocak sonu itibarıyla son bir yılda cari işlemler açığı, bir yıl önceki düzeyine göre yüzde 125,9 artarak 32 milyar 880 milyon dolar oldu.

Ocak sonu itibarıyla son bir yıldaki cari açığın finansmanı da ağırlıkla bankalar ve şirketlerin kullandığı dış krediler, yabancıların mevduat hareketleri ve ticari krediler yoluyla gerçekleşti. Uzmanlara göre bu durum cari açık finansmanında “kırılganlık” oluşturuyor.

Son bir yılda verilen cari açığın finansmanına net doğrudan yatırımlar 2 milyar 691 milyon dolar, net portföy yatırımları 4 milyar 222 milyon dolar katkı verirken, bu dönemde net 36 milyar 89 milyon dolar dış kredi kullanıldı. Buna karşılık yabancıların efektif ve mevduatlarında net 10 milyar 16 milyon dolar çıkış oldu. Böylece “diğer yatırımlar” alanındaki net katkı 24 milyar 406 milyon dolar oldu.

Net hata ve noksan verisine göre son bir yılda 16 milyar 675 milyon dolarlık kaynağı belirsiz çıkış yaşanırken, Merkez Bankası’nın döviz rezervleri 16 milyar 461 milyon dolar azaldı.

© Dünya