“Alalım mı, satalım mı?” piyasanın son durağıdır. Ondan önce başka bir soru var: Neyi ekiyoruz, neyi biçiyoruz, hangi veriye güveniyoruz? Tarım piyasası sadece alıcı ile satıcının buluştuğu bir ekran değil; hasat, depolama, kredi, sigorta ve gıda enflasyonu zincirinin ana sinir hattı.

“Bir büyücü adamakıllı daha iyisini bilir!” Yüzüklerin Efendisi

1970’li yıllar bize üç parça­lı bir ders bıraktı. Apollo programı ABD’yi Ay’a taşı­dı; Sovyet Tahıl Soygunu Vaşing­ton’u buğday ambarında yakala­dı; OPEC petrol krizi Batı ekono­milerini stagflasyon kelimesiyle tanıştırdı. Sovyetler Ay’ı ABD’ye kaptırmıştı ancak ABD de tahılı­nı Sovyetler’e kaptırdı. Bu durum Amerikalıları geri dönülmez bir yola soktu: Uzay teknolojilerini zirai veri sistemine yöneltmek. Uydu, sensör, rekolte tahmini ve devlet verisi aynı zincirin halka­larına bağlandı.

1970’li yılları andıran benzer bir üçleme bugün yeniden karşı­mızda. Artemis tekrar Ay kapı­sını çalıyor; Karadeniz hattında tahıl mülkiyeti ve lojistik kavga­sı sürüyor; Hürmüz çevresinde­ki enerji gerilimi fiyat tablolarını yapışkanlaştırıyor. Sahne benzer, kaygı aynı: gıda, enerji ve veri aynı anda kırılganlaştığında piyasa sa­dece fiyat sormaz; güven arar. Bu yüzden başlıktaki soru eksik kalı­yor: “Alalım mı, satalım mı?” piya­sanın son durağıdır. Ondan önce başka bir soru var: Neyi ekiyoruz, neyi biçiyoruz, hangi veriye güve­niyoruz?

ABD vadeli piyasa hukukunun kökü de bu soruda yatıyor. Em­tia türev piyasalarını denetleyen Emtia Vadeli İşlemler Komisyonu (CFTC) tarihine göre Şikago Tica­ret Borsası 1848’de tahıl işlemleri­ne yönelik nakit piyasa düzeninde kuruldu. Kısa süre sonra spot piya­sanın yanında ileride teslim esas­lı – dönemin ifadesiyle “to-arri­ve” – sözleşmeler devreye girdi. Bu sözleşmeler, çiftçilerin ve ticaret erbaplarının hasat dönemindeki fiyat ve teslimat riskini yönetebil­mesi için gelişti. 1921 tarihli Vade­li İşlemler Yasası’nın (Future Tra­ding Act) yerini alan 1922 tarihli Hububat Vadeli İşlemleri Yasası (Grain........

© Dünya