Dayatılan İdeolojiyi Sevdirme Çabası
Yirminci yüzyıl, insan zihnini bir hamur gibi yoğurmayı deneyen ideolojilerin yüzyılı oldu. Yeni insan üretme hayaliyle yola çıkan her sistem, önce camileri ve diğer mabedleri kapattı; ardından kitapları yaktı, dilleri yasakladı, kıyafetleri değiştirdi, okullarda çocuklara anne-babalarını ihbar etmeyi öğretti. Sonunda yalnızca iki yüzlü insan çoğaldı. Ve sistemler çöktüğünde, yasaklanan inançlar topraktan fışkıran su gibi geri döndü.
Oysa dayatma, gerçeğe güvenmeyenlerin silahıdır. Fıtrat dışı ideolojiler zorlar, çünkü kendi başlarına ikna edemeyeceklerini bilirler. İslâm ise zorlamaz; çünkü hakikatin kendisini kanıtlama gücüne, insanın fıtratına ve aklına güvenir. Zorlayan zayıftır; davet eden güçlüdür.
Bir fikri zorla kabul ettirmeye çalıştıkça, karşı taraf onu reddetmeye daha çok meyleder. Dayatma, dayattığı şeyi sevdirmez; yasakladığı şeye ilgiyi artırır. Bu yüzden tarihte en çok yasaklanan kitaplar, en çok okunan kitaplara dönüşmüştür.
Kitlelerin fikirlere ve dinlere karşı üç farklı tutumu vardır. Birincisi; zahiri uyumdur. Bu tutumda sadece cezadan kaçmak ya da ödül almak için dıştan boyun eğme vardır. Baskı ya da ödül sürdükçe yaşar. İkincisi; özdeşleşmedir. Bunda fikrin kendisinden çok, onu savunan kişiye ya da gruba duyulan bağlılık yüzünden kabul etme söz konusudur. Kaynakla kurulan bağ sürdükçe yaşar; herhangi bir ayrılıkta sarsılır. İçselleştirmede ise muhatap, fikrin içeriğini kendi değer sistemiyle uyumlu görür ve doğru bularak benimser. Ne baskıya ne de kaynağa bağlıdır; kişinin kendi kanaati olduğu için yerinde kalır.
Hz. Ebû Bekir (ra)’ın, Resulullah (sav)’in vefatında söylediği söz, özdeşleşme ile içselleştirme arasındaki farkın en güzel örneğidir: "Kim Muhammed'e tapıyor idiyse bilsin ki Muhammed öldü; kim Allah'a ibadet ediyorduysa bilsin ki Allah diridir, ölmez."
Zorlama, en fazla uyum üretir; ve uyum, baskı kalktığı an buharlaşır. Kur'ân'ın diliyle bu, imana değil nifaka........
