menu_open Columnists
We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close

Siyasal gerçekliği kim tanımlıyor?

203 0
28.10.2026

Siyasal gerçekliği kim tanımlıyor?S

Medya, siyasal meşruiyet ve gazetecinin demokratik sorumluluğu

Demokrasilerde seçimler, siyasal iktidarın kim tarafından kullanılacağını belirler. Ne var ki sandıktan çıkan sonuç, kamusal alanda kimin sözünün meşru kabul edileceğini, hangi taleplerin siyasal karşılık bulacağını ya da hangi iddiaların gerçekliğin güvenilir bir açıklaması sayılacağını kendiliğinden güvence altına almaz. Demokratik hayatın önemli bir bölümü, seçimlerin öncesinde ve sonrasında, olayların nasıl anlatıldığı, kimlerin konuşmaya yetkili görüldüğü ve hangi deneyimlerin kamusal tartışmaya dâhil edildiği üzerinden biçimlenir.

Bir toplumsal hareket geniş kitleleri harekete geçirerek siyasal dengeleri değiştirse de medyada düzensizliğin ya da istikrarsızlığın kaynağı olarak temsil edilmeyi sürdürebilir. Bir seçim sonucuna yöneltilen itiraz, yeterli kanıta dayanmasa bile kamusal tartışmanın merkezine yerleşebilir. Bir siyasetçinin birlik ve uzlaşma çağrısı ise bu çağrının yapıldığı ortamda yaşanan dışlama pratiklerinden bağımsız biçimde haberleştirilebilir.

Medya, siyasal gelişmelerin yalnızca aktarıldığı bir mecra değil, onların kamusal anlamlarının oluştuğu mücadele alanlarından biridir. Bir aktörün haberlerde sıkça yer alması, görüşlerinin ciddiye alındığı ya da meşru bir siyasal alternatif olarak tanındığı anlamına gelmeyebilir. Aynı şekilde, farklı görüşlere yer verilmesi de bunların dayandığı olguların eşit derecede geçerli olduğu sonucunu doğurmaz.

Jacques Rancière’in duyumsanabilir olanın paylaşımı kavramı, siyaseti yalnızca kurumlar ve iktidar ilişkileri üzerinden değil, kimlerin sözünün anlamlı kabul edildiği, kimlerin sesinin ise gürültüye indirgendiği üzerinden düşünmemizi sağlarken, Pierre Bourdieu’nün sembolik iktidar yaklaşımı ise bu ayrımların toplumsal güç ilişkileri içinde nasıl kurulduğunu ve meşrulaştırıldığını açıklar. Her iki yaklaşım da gazeteciliğin siyasal aktörlerin açıklamalarını aktarmakla yetinemeyeceğini, bu açıklamaların hangi koşullarda dolaşıma girdiğini ve nasıl anlam kazandığını sorgulaması gerektiğini hatırlatır.

25 Ekim 2026’da Sırbistan ve Brezilya’da gerçekleşen seçimler ile Fransa’da Marine Le Pen’in 2027 cumhurbaşkanlığı kampanyasını başlatması, bu ilişkinin farklı yönlerini incelemek açısından dikkat çekici örnekler sundu. Üç ülkede farklı siyasal süreçler yaşanmış olsa da haberlerin kuruluş biçimleri, görünürlük, meşruiyet ve doğruluk arasındaki ilişkinin demokratik tartışma açısından taşıdığı önemi ortaya koydu.

Bu değerlendirme, belirli haberler ve gözlem raporları üzerinden yürütülen karşılaştırmalı bir okumaya dayanıyor. Sırbistan için N1’in İngilizce haberleri, CRTA’nın raporları ve AGİT/ODIHR’nin uluslararası seçim gözlem açıklaması, Brezilya için Folha de S.Paulo’nun İngilizce yayını ile Reuters, Fransa için ise Le Monde, Public Sénat ve Mediapart’ın Fransızca haberleri esas alındı. Amaç, seçilen metinlerde hangi gelişmelerin öne çıkarıldığını ve bunların nasıl bir siyasal anlam çerçevesine yerleştirildiğini incelemek.

Sırbistan: Görünürlüğün sınırları

Kasım 2024’te Novi Sad tren istasyonundaki beton çatının çökmesi sonucu 16 kişinin yaşamını yitirmesi, Sırbistan’da yolsuzluk, şeffaflık ve hesap verebilirlik talepleri etrafında genişleyen bir öğrenci hareketinin başlangıcı oldu. Üniversitelerdeki protestolarla gelişen hareket, zamanla geleneksel muhalefet partilerinin dışında siyasal bir alternatif oluşturdu.

25 Ekim 2026’daki erken parlamento seçimlerinde öğrenci hareketinin desteklediği liste, açıklanan ön sonuçlara göre çoğunluğu elde etti. CRTA’nın 26 Ekim tarihli örneklem temelli projeksiyonu, öğrenci listesinin oyların yüzde 52,45’ini, Aleksandar Vučić’in desteklediği listenin ise yüzde 39,2’sini aldığını gösteriyordu. Bunlar kesinleşmiş resmî sonuçlar değil, belirli hata payları içeren seçim projeksiyonlarıydı.

Seçim sonucunu anlamak açısından kampanya dönemindeki medya ortamı özellikle önemli. CRTA’nın 21 Ekim tarihli raporuna göre ulusal televizyonlarda siyasal aktörlere ayrılan sürenin yaklaşık dörtte üçü iktidar temsilcilerine verildi. Öğrenci listesi, haberlerde kendisinden söz edilen sürenin yüzde 80’inden fazlasında olumsuz biçimde temsil edilirken, kamu yayıncısı RTS’nin olağan programlarında, genişletilmiş yoğun izlenme saatlerinde iktidar temsilcilerinin görünürlüğü yüzde 94’e ulaştı.

Bu rakamlar, siyasal temsilin yalnızca ekranda geçirilen süreyle değerlendirilemeyeceğini gösterdi. Öğrenci hareketinin haberlerde yer alması ile kendi taleplerini açıklayabilmesi, siyasal programını tartışmaya açabilmesi ve meşru bir alternatif olarak değerlendirilmesi arasında belirgin bir fark var. Toplumsal taleplerin siyasal öneriler yerine düzeni tehdit eden davranışlar olarak sunulması, bir hareketin meşruiyetini daha tartışmanın başlangıcında sınırlandırabilir.

CRTA’nın bulguları, AGİT Demokratik Kurumlar ve İnsan Hakları Ofisi’nin (ODIHR) de katıldığı uluslararası gözlem heyetinin 26 Ekim tarihli açıklamasıyla desteklendi. Gözlemciler, seçimlerin yüksek katılıma ve canlı bir siyasal rekabete sahne olduğunu, ancak kampanya olanakları bakımından ciddi eşitsizlikler bulunduğunu belirtti. İncelenen medya yayınlarında iktidar lehine belirgin bir yanlılık saptanırken devlet kaynaklarının kötüye kullanılması, seçmenler ve adaylar üzerindeki........

© Diken