Figür ve Bellek, Orhan Taylan sergisiF

Orhan Taylan bir ressamdan fazlasıdır.

Belki zamanın vicdanıdır desek, abartmış olmayız.

Çünkü bazı ressamlar vardır, tuvale boya sürmezler, insan ruhunun katmanlarına değer, tarihin nabzına dokunurlar.

Orhan Taylan işte onlardan biridir.

Onu anlamak yalnızca bir sanatçıyı çözebilmek değil; Türkiye’nin sancılı modernleşmesini ve toplumsal değişimini, kırılgan ve unutmuş sol hafızasını, estetik ile ideoloji arasındaki o ince, keskin çizgiyi okumaktır.

Orhan Taylan’ın Beyoğlu Sofyalı Sokak Hamson Apartmanı’nda bu hafta başlayan ve 25 Nisan’a kadar sürecek olan sergisi; resim/heykel ve estetik meraklılarını atölye ortamında buluşturuyor.

Yalnızca üretimlerini görmek açısından değil; bir sanatçının yapıtlarına atölye ortamında dokunmak için de müthiş bir fırsat… Çünkü O, yaşamda kendine özgü bir yaşam kültürünün de mimarı…

Orhan Taylan’ı gerçekten anlamak isteyenler için zihin açıcı bir cümle: O yalnızca sanat üretmedi, O taraf oldu.

Biyografisi bize klasik bir sanatçı hikayesi anlatmaz. Akademi, Roma, sergiler… Evet bunlar var tabii… Ama asıl hikâye, görünmeyen yerde başlar. (Ne zaman ‘asıl hikâye’ desem benim sevgili arkadaşım Abdurrrahman Yenier’i anımsıyorum, ışıklarda uyusun.)

1960’ların, 70’lerin Türkiye’sinde, sanat ve ideoloji iç içe girmişken; Taylan yalnızca ressam değil, aynı zamanda bir entelektüel kolektif insanıydı. Dönemin sol düşünsel atmosferi, onun estetik anlayışını doğrudan belirledi.

Ancak buradaki kritik ayrımı unutmamak gerek.

O bir propaganda sanatçısı olmadı. O düşünceyi ve insana bakışı, estetik bir meseleye dönüştürüp işledi.

Orhan Taylan’ın resimlerinde ya da heykellerinde ilk görünen figürdür. Soyut sanatın giderek yükseldiği ve ağırlığını hissettirdiği dönemde dahi, Taylan figürü terk etmedi. Çünkü figür onun için politikti. İnsanın bedenini tuvalden silmek, insanın hikayesini silmek demekti.

Onun resimleri toplumsal bellek gibidir. İşçiler, aydınlar, kayıplar, aşıklar, kadınlar, erkekler… Ama hiç romantize edilmezler. Serttirler. Gerçekten de sert! Kaosu anlatır fakat kaotik resmetmez.

Onu aynı dönemdeki, benzer düşüncede olduğu sanatçılardan ayıran en önemli şey ne söylediği değil, nasıl sustuğudur belki de…

Tabii yalnızca tuvalde ve heykelin çamurunda var olmadı.

Tiyatro sanatı ile ilişkisi az bilinen, ancak sanat yaşamındaki en kritik damarlardan biridir. Özellikle Dostlar Tiyatrosu ve Genco Erkal çevresinde gelişen estetik-politik üretim hattı, Taylan’ın görsel dilini besledi… O da sahne tasarımını yeniden tanımladı.

Orhan Taylan’ın karakteri, onu yakından tanıyan dostlarından öğrendiğimize göre; aslında sanatına çok benziyor. Dışardan sert, içerden disiplinli ama yumuşak…

Yaşamın içinde popüler olmayı hiç umursamayan, sanat piyasasına mesafeli duran, değerlerinden asla taviz vermeyen; ticari düşünmeden sanatçı olarak bu topraklarda yaşamayı, geçinmeyi ve paylaşmayı becerebilmiş, etik bir kararlılık. Herhalde onu en çok böyle tanımlamak mümkün.

Hiçbir zaman ödül avcısı olmadı. Çünkü onun gözünde sanat yarışma konusu olamazdı. Jürinin beğenisine göre şekillenemezdi. Başarı, estetik ve etik bütünlükten ayrı bir şey değildi.

70’ler sonrasında sanat giderek kurumsallaşırken (Ne demekse!) o bilinçli olarak kıyıda, kendi etik değerlerinin içinde kaldı. Bu bir tercihti… Sanat onaylanmak için yapılmaz! düşüncesinin gerçeğe dönüşmüş hali…

Aslında bugünün insanına ve sanatçısına şu mesajını sakladı diye düşünüyorum; bir sanatçıyı gerçekten tanımak için sadece ne yaptığına değil, neyi reddettiğine de bakacaksın.

Orhan Taylan’ı bir ressam olarak okumak eksik kalır. O 1960’dan 80’lere Türkiye’nin sosyal ve estetik dönüşümünün bir tarihi; bir dönemin vicdanı…

Orhan Taylan’ın tuvalinde suskunluğu, öfkeyi ve sönmeyen bir umudu, birlikte görmek mümkün

Sanat yalnızca güzellik değil, hakikatin ta kendisi olmakla da mükelleftir!

© Diken