Pred početak leta svet umetnosti i borbe za univerzalnu pravdu iznenada je napustila iranska umetnica Marđan Satrapi, zvanično francuska autorka stripova i knjiga za decu, ilustratorka, rediteljka, glumica.

Prijatelji i porodica tvrde da su je na drugu stranu Neba odneli ljubav i tuga za drugim suprugom švedskim glumcem i producentom Matijasom Ripom, dok iranski mediji na persijskom jeziku u evropskoj dijaspori smatraju da u njenoj “smrti od od slomljenog srca” ima i elemenata “deka” – one vrste žalosti u iranskom senzibilitetu koji gasi svaku životnu energiju i postaje nepodnošljiv za telo, a često se povezuje i sa neugasivom čežnjom za otadžbinom onih koji u nju ne mogu da se vrate.

U slučaju “odlaska” Marđan Satrapi gotovo sve to je moguće, a njen ovdašnji izdavač “Čarobna knjiga” od nje se oprostio objavljivanjem srpskog izdanja kultnog stripa “Piletina sa šljivama” u prevodu Bojane Janjušević.

Ovaj grafički roman iz 2004, koji je Satrapi uspešno kao reditelj “prevela” i na jezik animiranog filma, koji je 2012, prikazan i u Srbiji na Kustendorfu, na kome je 2010. Satrapi bila predsednik žirija, izašao je krajem prošle nedelje kao treća njena knjiga u serijalu “Svet u oblačiću“ ove izdavačke kuće, a u okviru biblioteke Svetski klasici.

Strip „Piletina sa šljivama“ naslov je „pozajmio“ od čuvenog istočnjačkog recepta omiljenog jela glavnog junaka Nasera Ali Kana, rođaka Marđan Satrapi, koja se takođe pojavljuje u jednoj sceni ove u strip pripovesti o poslednjih osam dana života ovog poznatog iranskog muzičara.

Sve se događa tokom novembra 1958. u Teheranu. Naser Ali Kan je više nego uspešno svirao tar – tradicionalni persijski žičani instrument iz porodice lauta. U jednoj porodičnoj svađi sa ženom koju je oženio na nagovor porodice i izrodio decu, ostaje bez voljenog instrumenta, što se poklopilo sa slučajnim susretom sa ženom za koju će na kraju ispostaviti da je to bila Iran, neostvarena ljubav njegovog života, koja je presudno uticala i na njegovu umetnost.

Iran se napravila da ga ne prepoznaje, što je uz neuspevanje da svira na bilo kom novog taru prevagnulo da Naser Ali Kan odluči da odustane od života.

U osam dana koliko je putovao do konačnog susreta sa anđelom smrti Azrailom čitaoce prate njegova sećanja na majku, karakterna i politička neslaganja sa bratom, sa kojim je delio filmske i druge fantazije o Sofiji Loren, školovanje, odbijanje porodice voljene devojke da je udaju za muzičara, ženidbu sa komšinicom Nahid koja ga je obožavala celog života i zbog prevare slomila njegov čuveni instrument, preispitivanje odnosa prema deci, ali u ličnim ubeđenjima, strahovima, molitvama…

Marđan Satrapi, kojoj su porodica i sopstveni život bili neiscrpna inspiracija, sudbinu Nasera Ali Kana ispričala je i nacrtala sa prepoznatljivim humorom i ironijom, koristeći “filmske” zaokrete u naraciji, čija fatalnost ostavlja bez daha. Strip kritičari smatraju da je “Piletina sa šljivama” jedno od njenih najuspelijih dela, ovenčano nagradom za najbolji album na Festivalu u Angulemu 2005, a u saradnji sa Vensanom Paranauom, Marđan Satrapi je 2011. režirala i filmsku adaptaciju svog stripa.

– Pronašla sam fotografiju ujaka moje majke, koji je bio odličan muzičar, ali priča je uglavnom proizašla iz moje opsednutosti umiranjem, jer to ne mogu da prihvatim i jednostavno mislim da nije moguće umreti – rekla je Marđan Satrapi o nastanku stripa “Piletina sa šljivama” i istoimenog animiranog filma posle njegovog prikazivanja na Kustendorfu.

Ona je naglasila da se ova njena delo mogu “okarakterisati i kao bajka, sa tri nivoa priče”.

– Prvi nivo je vreme i mesto gde se radnja dešava – Iran, pedesetih godina, kad je san o demokratiji i uopšte životu u mojoj zemlji nestao. Zatim tu je ljubavna priča i jedna realistična priča o depresivnom čoveku koji je odlučio da umre – objasnila je Satrapi.

Rođena je 21. septembra 1969. u........

© Danas