menu_open Columnists
We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close

Fonlardan Sellere: Türkiye’nin Değişmez Gündeminin Arka Planı

19 0
28.10.2026

İZLE Çavuşesku’nun Termometresi 2’li Görüş İki Savaş Bir Yazar Cumhuriyet’in Edebiyatı Varsayılan Ekonomi Yakın Tarih Tümünü Gör

Çavuşesku’nun Termometresi

Cumhuriyet’in Edebiyatı

OKU Yazılar Röportajlar Çeviriler D84 INTELLIGENCE Asterisk2050 Yazarlar Kitap Yorum

D84 FYI Hariçten Gazel ABD Gündemi Avrupa Gündemi

Fonlardan Sellere: Türkiye’nin Değişmez Gündeminin Arka Planı

Bir ülkenin ekonomisi büyüyebilir, borsası yükselebilir, yeni fabrikalar açılabilir, şehirleri genişleyebilir. Fakat bütün bunlar, o ülkenin sahip olduğu kaynakları iyi kullandığı anlamına gelmez. Büyüme ile kalkınma arasındaki farkı belirleyen de çoğu zaman tam olarak budur: Tek bir kelimeyle “nitelik” olarak ifade edilebilir; daha uzun bir ifadeyle, ekonominin ne kadar büyüdüğü kadar, bu büyümeyi hangi kaynaklarla, hangi kurumlarla ve hangi toplumsal maliyetlerle gerçekleştirdiği gibi şeyleri kapsar. 

Türkiye’nin bugün karşı karşıya olduğu meselelerden biri, toplam faktör verimliliğinin uzun vadeli seyri üzerinden okunabilir. Ancak bu meseleyi yalnızca teknoloji, yatırım veya işgücü becerileriyle sınırlamak eksik kalır. Kuşkusuz sermaye piyasalarının işleyişinden kamu kaynaklarının kullanımına, liyakatten hukuki öngörülebilirliğe, finansal kazanç arayışından şehirlerin afetlere karşı korunmasına uzanan daha geniş bir tartışmanın içindeyiz.

15 Ekim 2026’da küresel endeks sağlayıcısı MSCI’nin Türkiye’de hisse senetlerine yönelik bazı endeks değişikliklerini dondurma kararı alması, bu tartışmayı yeniden gündemin merkezine taşıdı. MSCI bu kararına, belirli küçük ölçekli şirketlerle yakından ilişkili fonların portföyleri üzerinden olası koordineli işlemleri, fiilî dolaşımdaki pay oranlarının güvenilirliğini ve piyasa bütünlüğüne ilişkin kurumsal yatırımcı endişelerini gerekçe gösterdi. Türkiye’nin gelişmekte olan piyasa statüsü şimdilik korunurken, Haziran 2027’ye kadar yeterli ve kalıcı ilerleme sağlanamaması durumunda statü değişikliği için istişare başlatılması da dâhil olmak üzere ileri adımların değerlendirilebileceği açıklandı.

Bu kararın önemi, yalnızca borsadaki bazı hisselerin uluslararası endekslerdeki ağırlıklarının artmasının şimdilik engellenmesi değil. Zira daha temel bir sorunla karşı karşıyayız: Bir piyasanın fiyatlarına, şeffaflığına ve denetim mekanizmalarına duyulan güven zayıflarsa, o piyasanın uluslararası yatırımcılar açısından erişilebilirliği ve yatırım yapılabilirliği de tartışmaya açılır.

Finansal Piyasaların Asıl Görevini Hatırlayalım

Finansal piyasalar yalnızca alıcıların ve satıcıların karşılaştığı yerler değildir. Aynı zamanda tasarrufların hangi faaliyetlere yöneltileceğini, hangi işletmelerin sermayeye erişebileceğini ve hangi yatırımların gelecekte üretim kapasitesini artıracağını belirleyen mekanizmalardır. Bu mekanizmanın sağlıklı işlemesi, sermayenin verimli faaliyetlere yönelmesi açısından önemlidir.

Tam da bu nedenle MSCI kararını bir endeks sağlayıcısının teknik düzenlemesi olarak görüp geçemeyiz. Bu, Türkiye’nin finansal piyasalarının şeffaflığına ve kurumsal güvenilirliğine ilişkin uluslararası yatırımcıların dile getirdiği kaygıların somut bir göstergesidir. Elbette MSCI’nin değerlendirmesi Türkiye ekonomisinin tamamına ilişkin değildir. Fakat sermaye piyasalarının niteliği, ekonominin uzun vadeli finansman kapasitesinden bağımsız da değildir.

Türkiye’nin önündeki riskleri anlamak için toplam faktör verimliliğine dönmek gerekiyor. Toplam faktör verimliliği, yüzeysel bir ifadeyle bir ekonominin emek ve sermaye gibi girdileri ne kadar etkin bir biçimde üretime dönüştürebildiğini ifade eder. Daha fazla çalışan istihdam etmek veya daha fazla makine satın almak üretimi artırabilir. Fakat kalıcı refah artışı için bu girdilerden daha fazla değer üretmek, teknolojiyi etkin kullanmak, iş süreçlerini geliştirmek ve kaynakları doğru alanlara yönlendirmek gerekir.

OECD’nin 2025 Türkiye Raporu, Türkiye’nin uzun vadeli büyüme kapasitesinin geliştirilmesinde verimlilik artışının, becerilerin, yenilikçiliğin ve rekabetçi piyasa koşullarının önemini vurguluyor. Sermayenin hangi sektörlere yöneldiği, yatırımların niteliği ve firmaların teknoloji üretme ve kullanma kapasitesi bu çerçevenin temel bileşenleri arasındadır. 

Öte yandan, araştırmalar sermaye tahsisinin Türkiye’deki toplam faktör verimliliği açısından önemini ortaya koyarak, Türkiye’de sermayenin sektörler arasında yeniden dağılımının 2000-2014 döneminde verimliliğe pozitif katkı sağladığını,........

© Daktilo1984