İtirazı susturmanın adı düzen mi? Ι Avrupa ve Türkiye'de gençlik itirazı: Eşitsizlik, siyasal temsil ve değişim arayışı
Özel haberlerimizi ve günün öne çıkan gelişmelerini kaçırmamak için BirGün’ün WhatsApp kanalını buraya dokunarak hemen takibe alabilirsiniz.
Avrupa’dan dünyaya, özellikle de gençlerin öncülüğünde bir değişim arayışı yayılıyor. Paris’te başlayıp başka başka kentlere taşan itirazlar medyada yansıtıldığı gibi birbirinden bağımsız, amaçsız ve vandalizme dönüşen öfke patlamalarından ibaret değil. Fransa’da gençlerin, çiftçilerin ve daha önce Sarı Yelekliler’in dile getirdiği talepler; Sırbistan’da öğrenci hareketinin seçim başarısı; kıtanın farklı ülkelerinde büyüyen eşitsizlik ve hayat pahalılığı karşıtı eylemler, aynı soruyu yeniden gündeme getiriyor. Kapitalist sistem ve rejim tıkandı mı? İnsanlar, geleceklerini daraltan düzene ne kadar daha razı olacak?
Bu sorunun yanıtı sokaklardan sandıklara da yansıyor. Brezilya’da Lula’nın yeniden seçilmesi, Sırbistan’da öğrencilerin tüm siyasal partileri reddederek kurduğu sokak ittifakıyla öncülük ettiği listenin sandıktaki başarısı ve İsrail’de Netanyahu cephesinin beklediği açık üstünlüğü kuramaması, farklı koşullarda da olsa, siyasal dengelerin değişebildiğini gösteriyor. Bunları tek bir küresel “sol dalga”nın kanıtı saymak doğru olmaz; ama mevcut düzene duyulan hoşnutsuzluğun seçimlere ve sokak hareketlerine farklı biçimlerde yansıdığı ve bir şekilde toplumu, eşit hakları önceleyen sol düşünceye ve sol örgütlenmelere kulak veren bir değişim talebi olduğu açık.
Bu itirazların ortak zemininde, yıllardır biriken eşitsizlikler var. Güvencesiz toplum kesimlerinin endişeleri, gençler için daralan gelecek, ırkçı ve dışlayıcı politikalar, kamu hizmetlerinin aşınması ve iktidarların bu sorunlara yanıt vermek yerine itirazı bastırmayı seçmesi. Öfke bir kez sokağa çıktığında, iktidarların ilk refleksi çoğu zaman talebin kendisini duymak değil, eylemi “düzen” ve “güvenlik” başlıkları altında yönetmek oluyor. Bu kez şiddetin dozu da itiraz hareketinin keskinleşmesinde, kuvvetlenmesinde etkili oldu.
Eylemlerde yaşanan yağma ve vandalizmi bütün hareketin yerine koymak, farklı alanlarda haklı talepleri görünmez kılmak için en elverişli yöntem. Hatta gündemi örtmek için kullanışlı bir fırsat. Şiddet görüntülerini merkeze alıp itirazın nedenlerini arka plana itmek, toplumsal öfkeyi anlamanın değil, onu kriminalize etmenin yolu.
Avrupa’da sokaklara taşan öfkeyi bir gecenin sonunda bastırılan yağmayla, kırılmış vitrinlerle özdeşleştirmek ya da “düzen bozanlar” etiketiyle açıklamak çok yanlış olur. Fransa’da öğrencilerin okul koşullarına itirazı, hayat pahalılığına karşı yeniden sokağa çıkan Sarı Yeleklilerle, sendikalarla ve başka toplumsal kesimlerle buluştu. Bu, herkesin aynı örgüte ya da aynı programa bağlı olduğu tek bir hareket değil. Ama sesini duyuramayanların, hakkını alamayanların, taleplerine kulak tıkananların, daha iyiyi ümit etmeyi bile yok edenlere yanıtı. Biz........
