Özel haberlerimizi ve günün öne çıkan gelişmelerini kaçırmamak için BirGün’ün WhatsApp kanalını buraya dokunarak hemen takibe alabilirsiniz.

Yapay zeka (YZ) alanındaki gelişmeler küresel ekonominin başlıca konusu olmaya devam ediyor.

• 16 Temmuz’da Çinli şirket Moonshot AI’ın Kimi K3 modeli en iddialı Amerikan versiyonunun çok altında bir maliyetle onların performansına yaklaşınca, ucuz Çin ürünlerinin Amerikalı rakiplerinin tahtını sarsabileceği konuşulmaya başladı.

• 21 Temmuz’da Open AI bir otonom algoritmanın kontrolden çıktığını ve başka bir şirketi hacklediğini (yani hesabına izinsiz girerek kontrolü ele geçirdiğini) açıkladı. Anthropic şirketi de üç benzer ihlal vakasının kendilerinin bünyesinde de gerçekleştiğini beyan etti.

• 29 Temmuz’da Meta son kar rakamlarını açıklayınca şirketin hisseleri bir günde  düştü. Çünkü normal faaliyetlerden elde edilen nakit akışlarının yapılan devasa yatırımları finanse etmeye yeterli olmadığı ortaya çıktı. Aynı endişeler Meta’nın yanında Amazon, Microsoft, Google ve Apple gibi “hyperscalers” denilen büyük ölçekli veri merkezi altyapısına sahip firmalar için de geçerli.

Bu arada başta Kore gelmek üzere YZ şirketi hisselerinde çok ciddi oynaklıklar gözleniyor. Özellikle YZ hisselerine yatırım yapan bazı fonların batmanın eşiğine geldiği, olası bir iflas dalgasıyla tüm finansal piyasaların çalkantıya girebileceği endişesi yaşanıyor. Nitekim bu yazıyı hazırlarken Situational Awareness adlı bir serbest yatırım fonunun (hedge fund) iflasa doğru sürüklendiği anlaşıldı. Bu aşırı borçlanarak teknoloji hisselerine yatırım yapan piyasanın yıldız yatırımcılarındandı. Ancak son dönemlerde çip hisselerindeki özellikle Kore’deki keskin düşüş onun bir anda çakılmasına yol açtı. Daha büyük bir fon Citadel’in 16 milyar dolarlık kurtarma operasyonuyla şok şimdilik atlatıldı. Ama önümüzdeki günler daha büyük çalkantılara gebe olabilir. Hatırlarsak ABD’de borsanın toplam değerinin @’a yakını YZ bağlantılı şirketlere ait.

MARKSİST TEORİ VE YZ

YZ’nin insanlığın önünde yeni ufuklar açacağı, kamusal çıkarlar için seferber edilirse önümüzdeki “imkânlar dünyasını” geliştirebileceği açık. Ancak kar maksimizasyonu peşindeki bir YZ rekabetinin küresel ekonomiyi sarsabilmesi, yeni bir krizin patlak verebilmesi olasılığını gözden uzak tutmamak gerekiyor.

Dünya Bankası eski baş ekonomisti Branko Milanovic’in, Karl Marx’ın kapitalizmin canlı emeği makinelerle ikame etme eğiliminin YZ çağında nasıl bir yansımasının ortaya çıkacağına ilişkin yorumu, kâbus senaryolarının kaçınılmaz olmadığını söyleyerek yüreklere su serpiyor.

Milanovic’in analizi özetle şöyle: YZ ile sermayenin organik kompozisyonu arttıkça, yani üretim sürecine emeğin katılımı azaldıkça, artık değerin de gerileyeceğini, kar oranlarının dibe vuracağını, kapitalizmin sonunun geleceğini düşünmek........

© Birgün