Ocak ayı tüketici enflasyonunun %4,84 açıklanmasının ardından 2026 1. Enflasyon Raporu merakla bekleniyordu. Çünkü bu veriyle birlikte yıl sonuna ilişkin pek de gerçekçi görünmeyen %16 hedefinin inandırıcılığı iyice zayıflamıştı. Nitekim 2026 yılı enflasyon tahmini 15-21 aralığına çekildi. Böylelikle orta nokta 2 puan artışla %18’e yükseldi. Ancak tahmin üst sınırı %21’in aşılmaması da başarı olarak sunulacağı için, fiilen 2026 tahmini %21 oldu denilebilir.

VİTRİN SÜSÜ ENFLASYON HEDEFİ

TCMB’nin 2026 %16 hedefi ise korundu. Gelgelelim bu oranın gerçek yaşamda hiçbir karşılığı bulunmuyor. Zaten raporda söz konusu ara hedefin, taahhüt ve çıpa işlevi göreceği ve kolayca değiştirilmeyeceği söyleniyor. Anlaşılan bu oran bir “vitrin süsü” olarak yıl boyu orada arz-ı endam edecek.

2026 1. Enflasyon Raporu’nda Kutu 3.1 ara hedeflerden sapmanın kaynaklarını açıklıyor. 2025 3. Raporda yani yılın bitmesine birkaç ay kalmışken ara hedef %24 olarak belirlenmişti. Ama 2025 %30,9 enflasyonla, 6,9 puan yukarıdan kapanıyor. Yüksek oranlara alıştırıldığımız için dilerseniz bir hatırlatalım; bize doğalmış gibi sunulan 6,9 puanlık sapma OECD ülkeleri medyan yani ortanca nokta yıllık enflasyonunun tam 3 katı.

İsterseniz şimdi bu kalemlere tek tek bir göz atalım. Önceki raporda ithalat fiyatlarının düşeceği, petrol fiyatlarının da 65,8 dolarda kalacağı gibi aşırı iyimser bir öngörüde bulunulmuş. Halbuki ithalat fiyatları %1,4 gibi çok sınırlı bir oranda artmış, petrol fiyatları da yıl boyu ortalama 69 dolar gibi makul bir düzeyde seyretmiş. Bu bile enflasyonu 2,1 puan yukarı çekmiş.

Kuraklık ve don hadisesi meydana gelmiş, böylece gıda fiyatları enflasyonu yıllık %26,5 tahmin edilirken %28,3 gerçekleşmiş. Sonuçta enflasyon 0,9 puan olumsuz etkilenmiş.

Yönetilen-Yönlendirilen fiyatlar denilen devletin belirlediği fiyatlar da enflasyonu 1.1 puan azdırmış. Bunu zaten TÜİK’in açıkladığı “Yönetilen-Yönlendirilen Fiyatlar Hariç TÜFE” göstergesinden tahmin edebiliyorduk. Çünkü bu gösterge yıllık %30,25 artış gösterirken manşet enflasyon %30,65 olmuş. Demek ki yönetilen-yönlendirilen fiyatlar piyasada belirlenenlerden daha yüksek seyretmiş. Bir bakıma ekonomi yönetimi kendi ayağına sıkmış.

Çıktı açığı, yani talepte beklenen duraklama beklenenden zayıf olmuş, bu da dezenflasyon sürecine yardım etmemiş. Çünkü altın ve gümüş fiyatları artmış, bu değerli metalleri istifleyen varlıklılar “zenginleşiyorum” duygusuyla harcamalarını hızlandırıp/ tasarruflarını azaltırken enflasyona ivme kazandırmış.

Son olarak da, Enflasyonun Ana Eğilimi ve Ataleti, yani reel sektör firmalarının ve sokaktaki vatandaşın enflasyon beklentileri düşmüşse de bu iyileşme TCMB’nin arzu ettiği ölçüde olmayınca, enflasyon yüksek çıkmış. Diğer bir deyişle, sade insanlar enflasyonun iyice düşeceği gibi bir yanılsamaya kapılsa, iktidar sözcülerine inansa işler yoluna girecekmiş. Ama öyle olmamış ve 1,9 puan daha yüksek bir enflasyonla karşılaşılmış.

Özetle, TCMB 6,9 puan yanılmışsa da ortaya çıkan bu durumdan aslında hiçbir kabahati yokmuş.

ENFLASYON GEÇİCİ Mİ

Şimdi gelelim TCMB Başkanı Fatih Karahan’ın açıklamalarına; Rapor sunumunda çok iyimser bir tavır takındığı; Ocak ayında gözlemlenen, Şubat’ta sürmesi beklenen yüksek enflasyonu “geçici” kabul ettiği görüldü. Hatırlanırsa 2021’de Amerikan Merkez Bankası (FED) Başkanı Jeremy Powell Covid sonrası enflasyonun geçici (transitory) olduğunu öne sürmüş, bu tahmini doğru çıkmayınca faiz oranlarını yukarı çekmek zorunda kalmıştı. Bizde ise, yanılsa bile TCMB’nin Cumhurbaşkanlığı Yönetim Sisteminde böyle bir manevra yetkisi bulunmayacağı için, enflasyonda yeni bir sıçrama kaçınılmaz hale gelir.

Karahan’a göre, Ocak’taki enflasyon artışı büyük ölçüde gıda fiyatları kaynaklı ve Ramazan ayı nedeniyle Şubat’a da sarkacak. O zaman Mart’ta bayram, Mayıs’ta bir bayram daha derken her dönem yeni bahaneler bulmak zor değil. Diğer iyimserlik kaynağı, eğitim ve kira enflasyonunun düşeceği beklentisinin de sağlam dayanakları yok.

Kiradaki ve eğitimdeki en son yıllık artış %56,55 ve %64,70 ile yasal sınırların çok üzerinde. Bundan böyle kurallara uygun şekilde, sadece geçmiş enflasyona endeksli artışlar yapılacağını varsaysak bile, 2026 yılının ilk iki ayında %8’e dayanacak fiyat artışlarının yeni sözleşmeleri de yukarı yönlü besleyecek bir etki yapması beklenmeli.

CANLI ENFLASYON DİNAMİKLERİ

Enflasyon raporunun sayfaları arasında dolaşmak, tüm pembe senaryolara karşın TCMB’nin kendi ağzından enflasyon dinamiklerinin hala canlı olduğunu gösteriyor. Bazı dikkat çeken noktalar şunlar:

• Yeni tüketici fiyat endeksinde hizmetlerin ağırlığı 7,4 puan artışla %38,4’e yükselirken malların ağırlığı %61,6’ya geriliyor. Raporda bunun yıl sonu enflasyonunu 1 puan yukarı çekeceği belirtiliyor. Ocak 2026 itibarıyla enflasyon mallarda %25,70 iken hizmetlerde %40,23 idi. Biraz daralmasına karşın hâlâ 14,5 puanlık bir fark söz konusuydu.

• Metinde tarımsal emtia fiyatlarının %8.8 gerilediği belirtiliyor. Düşüş oranları buğdayda %8,4, pirinçte %18,6, mısırda %11,9 ve şekerde %28,9. Fiyatların geri çekildiği böyle bir küresel ortamda Türkiye’de yaşanan müzmin gıda enflasyonu haliyle geleceğe iyimser bakmayı zorlaştırıyor.

• Faiz indirimlerine rağmen DİBS’lerin getirilerinde düşme gözlenmiyor. Bu bütçedeki faiz yükünün hafiflemesini önlüyor. Demek ki, piyasa faiz indirimlerini gerçekçi bulmuyor. TL kredi faiz oranları ticarilerde %46.1, ihtiyaç kredilerinde %60.3 düzeyinde seyrediyor. Özellikle tüketici kredisi kullananlar ağır bir faiz yüküne katlanmaya devam ediyor.

• Kırmızı et fiyatlarındaki yükselişin önümüzdeki dönemde ek talep artışı kanalıyla beyaz et fiyatları üzerinde yukarı yönlü baskı yaratacağı vurgulanıyor. Yurttaşın bayramda, “pirzoladan vazgeçtim, bari tavuk yiyeyim” deme şansı da azalıyor.

• Temel mal enflasyonunun döviz kurunun istikrarlı seyri ve zayıflayan maliyet baskılarının etkisiyle ılımlı seyrini koruduğu söyleniyor. Böylelikle bir bakıma, döviz kurunu baskılayarak mallar üzerinde sağlanan enflasyon freninin hizmetlere işlemediği itiraf edilmiş oluyor.

Kısacası, TCMB’nin uyguladığı para politikası ve BDDK eliyle yürütülen makro ihtiyati önlemlerle enflasyonun önünün alınamayacağı görülüyor. TCMB’nin kişisel gelişim kitaplarından alınmış ilhamla “pozitif düşünmekten” başka çare bulamadığı anlaşılıyor.

© Birgün