Özel haberlerimizi ve günün öne çıkan gelişmelerini kaçırmamak için BirGün’ün WhatsApp kanalını buraya dokunarak hemen takibe alabilirsiniz.

Bilimin birçok dalından farklı olarak astronomi, amatörlerin bilimsel üretime doğrudan katkı sunmasına kucak açan ve bu kolektif gücü aktif olarak destekleyen bir disiplin. Tabii ki bunda gökyüzünün doğru yöntem ve merakla yaklaşan herkes için devasa bir laboratuvar sunmasının payı büyük. Günümüzde profesyonel gözlemevleri gökyüzünü her gece terabaytlarca veriyle doldursa da bu devasa veri denizinin içinde saklanan, algoritmaların gözden kaçırdığı ve doğrudan insan gözünün dikkatini gerektiren kritik detayları işlemek profesyonellerin tek başına yetişebileceği bir ölçeği çoktan aşmış durumda.

Geçtiğimiz günlerde Cortés-Contreras ve ekibinin yayınladığı makalenin merkezindeki başarı da bu sınırsız veri evreninde profesyonel-amatör işbirliğinin nasıl hayati bir bilimsel kaldıraca dönüştüğünü somut bir şekilde kanıtlıyor. Şili’de bulunan ESO’nun VISTA teleskobu kullanılarak Samanyolu’nun şişkin ve disk bölgelerini haritalayan devasa bir yakın-kızılötesi gökyüzü taraması olan VVV (Vista Variables in the Vía Láctea) kızılötesi dalga boylarında gözlem yaptığı için, görünür ışığı engelleyen yoğun yıldızlararası toz perdesinin arkasını net bir şekilde görebilme yeteneğine sahiptir. Bu tarama, Gökadamızın merkezine yakın bölgelerdeki milyarlarca yıldızın parlaklık değişimlerini, yapısal özelliklerini ve haritalanmasını sağlayan paha biçilmez bir veri kümesi sunar. Gökada düzlemindeki en yoğun, en tozlu ve karmaşık alanlardan biri olan b294 bölgesinde bir birimlik (bir derece kare) alanda 2,2 milyondan fazla gök cisminin üst üste yığıldığı kozmik yoğunluğu kafanızda canlandırmaya çalışın. Böylesi bir bölgede sönük ve soğuk cüce yıldızları tek tek incelemenin samanlıkta iğne aramaktan pek de farkı olmaz. En gelişmiş otomatik arama algoritmaları bile bu derece kalabalık alanlarda yan yana duran veya arka arkaya denk gelen yıldızların ışıklarını birbiriyle karıştırır; birbirine kütleçekimsel olarak bağlı bir çift yıldız sistemini ‘tekil bir yıldız’ olarak etiketleyip geçer.

İşte tam da bu noktada devreye giren amatör astronomlar, Sanal Gözlemevi (VO) altyapısını ve VVV taramasının yüksek çözünürlüklü kızılötesi görüntülerini kullanarak devasa bir süzgeç görevi görüyor. Aladin Gökyüzü Atlası gibi çeşitli online araçların başına geçen amatör gözlemciler, hedeflenen her bir........

© Birgün