Somali ile ilgili çeşitli politikalar yazılıyor, çiziliyor. Tarım konusuna pek girmedik oysa ki Somali özelinde, ülkenin fakirlikten kurtulması için en öncelikli konu. Neden bu konuda politika öneriyoruz? Çünkü Türkiye bu konuda Somali’ye kolayca yardım edebilecek durumda. Hızla ve nispeten düşük maliyet ile yıllık 2 milyar dolarlık tarımsal çıktı ilgili nehir havzalarında üretilir hale gelinebilir ve 150 bin civarı Somaliliye gelir ve iş üretilir, hayır duaları alınır. Fena mı? Bu yazıda ilgili bölgenin tarımsal kalkınması ve güvenliğinin sağlanması için politika yapıcılarımızın değerlendirmesi için öneriler sunacağız.
Somali’nin tarım havzasını ayağa kaldırırsak hem Somali için en faydalı yatırımı yapmış oluruz hem de aradaki ittifaklık olayını kalıcı hale getirmiş oluruz. Türkiye ekonomik ölçeğinde bu rakamlar fındık fıstık parası belki ama Somali için muazzam miktarlar, 20 milyon nüfuslu ülkenin yıllık ihracatı zaten ancak bu kadar.

Bahsettiğimiz nehirler Güney Somali’dedir yani Mogadişu’nun da güneyindedir ve Somali’nin temel tarım havzası ve tarımsal ürün kaynağı olan bölgedir. Terör kaynaklı bu bölgedeki tarım altyapısı zarar gördü, bu aralar anlamlı miktarda üretim yok fakat bölge muazzam potansiyelde. Yüzlerce kilometre uzunluğunda nehirler, suladığı yemyeşil orman ve çayırlar, siyah alüvyonlu topraklar. Kafanızdaki Somali ile ilgili çöl olayını unutun. Misal Rize’yi düşünün. Burası Rize ayarında yeşil bir bölge. Üstelik tropik iklim olduğu için Türkiye de yetişmeyen çok değerli bir çok ürün buralarda yetişebiliyor. Zaten çevre ülkelerde benzer iklim kuşağında bolca tarım yapılıyor. Muz, şekerpancarı, susam, karpuz, domates, buğday, mısır, pirinç, bal, ne istersen…
Üstelik Hindistan gibi muazzam bir tüketim pazarına hayli yakın, kıyı bölgesi.

Türkiye’nin bu konuda bir yol haritası oluşturması faydalı olur. Tarım bakanlığımıza bu konuda iş düşüyor. Hem kurumsal seviyede hem bireysel seviyede destekler devreye alınabilir. Misal Devlete ait tarım kurumu olan TİGEM vasıtasıyla Şabelle nehri havzasında tarım faaliyetleri başlatılabilir, örnek plantasyonlar kurulabilir.

Diğer önerimiz ise bireysel destek. Misal, iklimin nispeten benzediği Doğu Karadeniz bölgesindeki köylerden toplanacak, tarımsal üretime ( misal fındık veya çay) aşina olan 1000 kadar genç, lise sonrası 1 sene özel bir tarım eğitimine sokulup, ceplerine 2000 er dolar para konup bu Şabelle nehri bölgesindeki köylere tarımsal kalkınmayı organize etmeleri için Somali hükûmetinin yönlendirmesi ile gönderilebilirler. Ayrıca yapacakları tarımsal kalkınma yatırımları zamanı, ilave kredi imkânı da bu gençlere sunulabilir. Bu gençlerin arasından başarılı olanlar, ileriki senelerde Türkiye’nin Afrika ile ilişkilerini daha hızlı geliştirecek makamlara getirilebilirler.

Zorluk nerede? Öncelikli zorluk şudur: Bu sulak tarımsal arazileri bölge kabileleri arasında bir çatışma konusudur. Ayrıca Kenya bu bölgede belirli bir etnik grubu destekler, bölgedeki siyasi lider ise Kenya’nın adamıdır. Bu durum işleri zorlaştırır. Hatta bölgedeki silahlı terör de büyük ölçekte yurtdışı desteklidir denebilir. Kenya’nın İsrail ile çok iyi ilişkileri olduğunu da yeri gelmişken not edelim ki taşlar yerli yerine otursun, hangi zorluklar ile karşı karşıya olduğumuzu anlayalım.

Türkiye nin bölgede izlemesi gereken yol haritası ne olabilir?

1. Başkent Mogadişu’nun ülke genelinde otoritesini güçlendirecek pozisyonda olmalıyız ancak etnik çatışmaların tarafı değil uzlaştırıcısı olmalıyız. Sonuçta bu çatışan grupların hemen tamamı Müslüman topluluklar, neden bir kısmı Hristiyan/ Evanjelik eğilimli ülkelerin kontrolüne giriyor? Bizim beceriksizliğimizden oluyor bunlar. Bizim doğru şekilde sahada varlık göstermemiz gerekli.
2. Güneydeki sahil şehri Kismayo bu tarım havzası olan bölgenin başkentidir ve buradaki Kenya etkisi kırılmalıdır. Türkiye bu liman şehrinde varlık oluşturmalıdır. Liman yatırımı yapılabilir, cami yapılabilir, Mogadişu aktarmalı İstanbul uçuşu Kismayo havalimanına konabilir. Bu havalimanının Kenya uçuşlarının kaldırılması da diplomatik müzakerelere bağlı olarak değerlendirilebilir.
3. Kismayo limanına Somali ordusunun küçük de olsa askeri bir gemi veya hücumbot koyması uygun olur.
4. Kismayo’nun başkenti olan Jubaland’in başkanı Ahmed Madobe ile Mogadişu Merkez hükümetinin sorunları var. Türkiye Ahmet........

© Aydınlık