Η ερώτηση ήρθε ξαφνικά, πέντε μόλις λεπτά πριν φτάσουμε στο σπίτι μας στο Čakovice, λίγο έξω από την Πράγα. Είχε προηγηθεί μια πτήση δυόμισι περίπου ωρών από την Αθήνα και άλλα σαράντα λεπτά διαδρομής από το αεροδρόμιο. Ήταν μεσημέρι, η ώρα που δεν χάνει ποτέ τον σύντομο ύπνο του, ενώ είχε να μας επισκεφθεί δύο ολόκληρα καλοκαίρια.

«Πού πήγε η πινακίδα που λέει BILLA;»

Κοιτάζοντας έξω από το παράθυρο, κατάλαβε αμέσως ότι βρισκόμασταν πια σχεδόν στη γειτονιά μας. Παρατήρησε όμως και πως έλειπε η μεγάλη πινακίδα του σούπερ μάρκετ, εκείνη που βρισκόταν περίπου τριακόσια μέτρα πριν από το κατάστημα. Εκείνη η μικρή παρατήρηση γέννησε μέσα μου μια μεγάλη απορία. Τι γνωρίζει σήμερα η επιστήμη για τους ανθρώπους που φτάνουν σε τόσο προχωρημένη ηλικία χωρίς να χάνουν τη μνήμη τους; Ο πατέρας μου είναι 96 ετών.

Δεν ήταν, βέβαια, η πρώτη φορά που με εντυπωσίαζε η μνήμη του. Εδώ και χρόνια, στις καθημερινές μας τηλεφωνικές συνομιλίες, φέρνει συχνά στην κουβέντα κάποια ιστορία που ξεκινά πριν από εβδομήντα ή και ογδόντα χρόνια, για να καταλήξει ξαφνικά σε ένα ταξίδι που κάναμε πριν από λίγα μόλις χρόνια ή σε κάποιο γεγονός της σημερινής επικαιρότητας.

Συνηθίζουμε να λέμε πως, όσο μεγαλώνει ένας άνθρωπος, θυμάται όλο και πιο έντονα το μακρινό παρελθόν, ενώ οι πιο πρόσφατες αναμνήσεις αρχίζουν να ξεθωριάζουν. Η εμπειρία μου με τον πατέρα μου, όμως, με κάνει να αναρωτιέμαι αν αυτή η εντύπωση ισχύει πάντα.

Η απώλεια μνήμης δεν είναι τελικά αναπόφευκτη συνέπεια της ηλικίας;

Το μυστήριο των SuperAgers

Άρχισα να ψάχνω. Και ανακάλυψα ότι η ίδια ακριβώς απορία απασχολεί σήμερα ερευνητικές ομάδες σε όλο τον κόσμο. Για πολλά χρόνια οι επιστήμονες προσπαθούσαν να καταλάβουν πώς γερνά ο εγκέφαλος και τι αλλάζει όταν εμφανίζονται ασθένειες όπως η νόσος Αλτσχάιμερ. Τα τελευταία όμως χρόνια άρχισαν να στρέφουν το βλέμμα τους και προς την αντίθετη κατεύθυνση. Αντί να μελετούν μόνο όσους χάνουν τη μνήμη τους, αναζητούν και ανθρώπους που, παρά την προχωρημένη ηλικία τους, τη διατηρούν σε αξιοσημείωτο βαθμό.

Η αλλαγή αυτή στην οπτική είναι πολύ πιο σημαντική απ' όσο φαίνεται με την πρώτη ματιά. Αντί να αναζητούν μόνο τους μηχανισμούς που οδηγούν στη γνωστική έκπτωση, οι ερευνητές προσπαθούν πλέον να κατανοήσουν και εκείνους που προστατεύουν τον εγκέφαλο από αυτήν. Μελετούν ανθρώπους ηλικίας ογδόντα, ενενήντα ή και περισσότερων ετών, οι οποίοι εξακολουθούν να έχουν εξαιρετική μνήμη. Τους παρακολουθούν για χρόνια, αξιολογούν συστηματικά τη μνήμη και τις άλλες γνωστικές τους λειτουργίες και εξετάζουν τον εγκέφαλό τους με μαγνητικές τομογραφίες και άλλες σύγχρονες μεθόδους. Η ελπίδα τους είναι ότι οι απαντήσεις δεν βρίσκονται μόνο σε όσους νοσούν, αλλά και σε όσους........

© Athens Voice