Türk dünyası: Ortak tarihten ortak geleceğe
Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) Genel Sekreteri Büyükelçi Kubanıçbek Ömüraliyev, Genel Sekreterlik görevi boyunca TDT'nin gelişen vizyonunu ve önümüzdeki dönemde ortak hedefleri somut fırsatlara dönüştürmenin önemini AA Analiz için kaleme aldı.
Milletlerin ve devletlerin tarihinde öyle dönüm noktaları vardır ki ortak geçmiş, artık yalnızca hatıralarda yaşayan bir miras olmaktan çıkar; geleceğe yön veren, yarınları şekillendiren bir kudrete dönüşür. İnanıyorum ki Türk dünyası bugün tam da böyle tarihî bir dönüm noktasından geçmektedir.
Doğu ile Batı'yı birbirine bağlayan uçsuz bucaksız bir coğrafyaya yayılan Türk dünyası, kökleri tarihin derinliklerine uzanan güçlü kültürel ve tarihî bağlarla birbirine kenetlenmiş yaklaşık 180 milyon insanı bir araya getirmektedir. Bu kadim bağlar, bugün ticaretten ulaştırmaya, yatırımlardan eğitime, teknolojiden toplumlar arası ilişkilere uzanan geniş bir yelpazede her geçen gün daha da güçlenmektedir.
Yüzyıllar boyunca ortak dilimizin, kültürümüzün, geleneklerimizin ve kolektif hafızamızın yaşattığı kardeşlik ruhu, bugün Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) çatısı altında kurumsal bir kimliğe, somut iş birliğine ve müşterek bir gelecek iradesine dönüşmektedir.
Bu dönüşüm, hiç şüphesiz, kayda değer bir gelişim hikâyesidir. 2009'daki kuruluşundan bu yana Teşkilatımız, esas itibarıyla siyasi diyalog ve kültürel yakınlaşma temelinde şekillenen bir platformdan, çok boyutlu, kapsamlı ve giderek daha fazla somut netice üreten bir uluslararası iş birliği yapısına evirilmiştir.
Genel Sekreterlik görev süremin sonuna yaklaşırken içinde bulunduğumuz bu dönemi yalnızca geride bıraktığımız yılların muhasebesini yapmak için bir vesile olarak görmüyorum. Benim için bundan daha önemlisi, birlikteliğimizi benzersiz kılan değerler üzerinde düşünmek, iş birliğimizin halklarımıza neler kazandırabileceğini değerlendirmek ve gelecek nesillere nasıl bir Türk dünyası bırakmak istediğimiz sorusuna birlikte cevap aramaktır.
Kökleri tarihin derinliklerinde olan bir birlik
Türk Devletleri Teşkilatı'nı diğer uluslararası kuruluşlardan ayıran müstesna bir özellik vardır. Uluslararası kuruluşlar çoğu zaman belirli bir siyasi meselenin çözümü, ekonomik bir ihtiyacın karşılanması veya ortak bir güvenlik kaygısının giderilmesi amacıyla kurulur. Türk Devletleri Teşkilatı'nın temelinde ise bunlardan çok daha köklü, çok daha derin bir bağ yatmaktadır. Bizim birlikteliğimiz, Teşkilatımızın kuruluşundan asırlar önce filizlenmiş; ortak tarihimizden, dillerimizin akrabalığından, kültürel mirasımızdan, müşterek değerlerimizden ve aynı medeniyet havzasına mensup olmanın verdiği güçlü aidiyet duygusundan beslenmiştir.
Ortak tarihimiz, dilimiz, kimliğimiz ve kültürümüz yalnızca geçmişimizi hatırlatan değerler değildir. Bunlar, karşılıklı güvenin yeşerdiği, kalıcı dostlukların kök saldığı ve güçlü bir geleceğin üzerine inşa edilebileceği sarsılmaz temellerdir. Dünyada böylesine tabii, böylesine köklü bir birliktelik zeminine sahip uluslararası kuruluşların sayısı son derece azdır. Ancak tarihî mirasın zenginliği, tek başına ortak bir geleceğin teminatı değildir. Bizim neslimize düşen tarihî sorumluluk, asırların içinden süzülerek gelen bu yakınlığı, 21. yüzyılın ihtiyaçlarına ve sınamalarına cevap veren fırsatlara, güçlü bağlantılara ve somut iş birliklerine dönüştürmektir.
Bu anlayışı bütün sadeliği ve derinliğiyle ifade eden bir sözümüz var: "Biz birlikte daha güçlüyüz." Türk dünyasının dört bir yanında tercümeye ihtiyaç duyulmadan anlaşılabilen bu söz, halklarımız arasındaki köklü dil ve gönül birliğinin en güzel tezahürlerinden biridir. Bugün “Biz birlikte daha güçlüyüz” sözü, yalnızca kardeşliğimizi ve dayanışmamızı dile getiren bir ifade değil; ortak irademize istikamet veren, iş birliğimizi somut adımlara dönüştüren temel bir ilkedir.
Ortak kimlikten kurumsal güce
Son yıllarda kaydettiğimiz en önemli ilerlemelerden biri, halklarımız arasındaki bu tabii yakınlığın güçlü ve kalıcı bir kurumsal iş birliği kapasitesine dönüşmesidir. Bugün Türk Devletleri Teşkilatı, üye devletleri arasındaki ortak çalışmaları her geçen gün daha ileriye taşımaktadır. Teşkilatımız bünyesinde hâlihazırda ekonomiden ticarete, ulaştırmadan gümrüğe, enerjiden dijitalleşmeye, sanayiden bilim ve teknolojiye, sağlıktan eğitime, gençlikten tarıma, çalışma hayatından sosyal korumaya, fikrî mülkiyetten uzay çalışmalarına kadar pek çok alanda faaliyet gösteren 65 iş birliği mekanizması bulunmaktadır.
Yalnızca 2023 yılından bu yana 32 yeni mekanizmanın kurulmuş olması, 2022 yılı sonuna kadar oluşturulan mekanizmaların toplamına denk gelen bir gelişmeyi ifade etmektedir. Bu tablo, yalnızca iş birliği gündemimizin genişlediğini değil, üye ve gözlemci devletlerimizin ortak öncelikleri somut kurumsal yapılara dönüştürme konusundaki kararlılığının da giderek güçlendiğini göstermektedir.
Ancak rakamlardan daha anlamlı olan, birlikte çalışma anlayışımızda yaşanan köklü değişimdir. Siyasi istişarelerimiz daha düzenli ve kapsamlı hâle gelmiş, bakanlıklarımız ve ihtisas kurumlarımız arasındaki temaslar yoğunlaşmış; birlikte düşünme, birlikte planlama ve birlikte hareket etme kabiliyetimiz her geçen gün gelişmiştir. Teşkilatımızın bugün ulaştığı bu aşamayı üç kavramla özetleyebilirim: Uygulama, dönüşüm ve kurumsal derinleşme.
Türk İşbirliği Teşkilatları Koordinasyon Komitesi Başkanı sıfatıyla TDT, Türk Devletleri Parlamenter Asamblesi (TÜRKPA), Uluslararası Türk Kültürü Teşkilatı (TÜRKSOY), Türk Akademisi, Türk Kültür ve Miras Vakfı, Türk Yatırım Fonu ve Türk Ticaret ve Sanayi Odaları Birliği başta olmak üzere ilgili ve bağlı kuruluşlarla yakın ve sistematik bir iş birliği yürütmektedir. Bu kurumlar, birbirini tamamlayan faaliyetleriyle Türk dünyasında çok boyutlu bir çalışma mimarisinin gelişmesine, kurumsal bağlarımızın güçlenmesine ve müşterek hedeflerimizin hayata geçirilmesine katkıda bulunmaktadır.
Türk Yatırım Fonu'nun kurulması ve faaliyete geçmesi, bu kurumsal gelişimin en önemli dönüm noktalarından biridir. Türk devletleri, ilk kez ortak ekonomik potansiyellerini harekete geçirmek, yatırımları ve girişimciliği desteklemek, küçük ve orta ölçekli işletmeleri güçlendirmek ve müşterek projelerin önünü açmak amacıyla ortak bir finans kuruluşu tesis etmiştir. Merkez (Ulusal) Bankaları Konseyi, Türk Yeşil Finans Konseyi ve Türk Yatırım Teşvik Ağı (TurkIPAnet) gibi girişimler de şekillenmekte olan bu ortak finans ve yatırım mimarisini daha da sağlamlaştırmaktadır.
Bununla birlikte, görev sürem boyunca beni en fazla memnun eden gelişmelerden biri, iş birliğimizin yalnızca devlet kurumları ve........
