menu_open Columnists
We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close

Varşova'da güç savaşı: Polonya’da kurumlar neden karşı karşıya?

14 0
05.11.2026

Doğu Avrupa bölge uzmanı Emrah Dokuzlu, Polonya'da Anayasa Mahkemesi üzerinden derinleşen siyasi ve kurumsal krizin ülkenin iç siyasetine ve dış politikasına yansımalarını AA Analiz için kaleme aldı.

30 Ekim gecesi Varşova’daki Anayasa Mahkemesi önünde yaşanan gerilim, Polonya’da on yıldır süren anayasal yetki savaşının fiili bir egemenlik mücadelesine dönüştüğünü gösterdi. Bu kırılma, 2015 seçimlerinden bu yana devlet organları arasında paylaşılamayan yargısal meşruiyetin doğal bir devamı niteliğinde. Süreç, iktidarı kaybetmekte olan Sivil Platform’un son anda yaptığı tartışmalı yargıç seçimleriyle başladı, ardından göreve gelen Hukuk ve Adalet (PiS) iktidarının bu atamaları geçersiz sayarak kendi adaylarını mahkemeye atamasıyla derinleşti. Yıllar boyunca Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) ve Avrupa Birliği (AB) kurumlarının bağımsızlık eleştirilerine konu olan mahkeme kararları, 2023’te iktidarı devralan Donald Tusk kabinesinin Resmi Gazete’de yayımı durdurmasıyla fiilen uygulanamaz hale getirildi.

2026 yılına gelindiğinde ise kriz çözülmek yerine kurumsallaştı. Meclis çoğunluğu, yeni yargıçlar seçerek mahkemenin oluşumunu değiştirmeyi amaçlarken Polonya Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki, yetkisini kullanarak bu isimlerin çoğunun göreve başlamasını veto etti. Mahkeme yönetimi de cumhurbaşkanının onay mecburiyetinin olmadığını teyit ederek kendi safını netleştirdi. Gelinen noktada Polonya'da mesele salt bir yargı tartışması olmaktan çıktı. Bir yanda meclis çoğunluğu ve hükümetin, diğer yanda ise cumhurbaşkanlığı ile mevcut mahkeme yönetiminin birbirinin yetkilerini tanımadığı çift başlı devlet krizine evrildi.

Polonya'da cumhurbaşkanı vetosunu aşmak için parlamentoda (Sejm) beşte üç çoğunluk gerekiyor, Tusk koalisyonunun ise bu çoğunluğu yok. Cumhurbaşkanlığından sonraki ikinci veto kapısı Anayasa Mahkemesi. Cumhurbaşkanı ile başbakan arasındaki yetki uyuşmazlıklarında ise son sözü bu kurum söylüyor. Dahası, yargıçların 9 yıllık görev süresi seçim takviminden uzun. Mahkemeyi bugün kim şekillendirirse 2027 seçimlerinden sonraki iktidarın elini bağlayabilir. AB hukukunun üstünlüğü tartışmasının kilit kurumu da yine Anayasa Mahkemesi.

Bundan sonra ne olur?

Polonya'da kurumsal ikilik artık öngörü olmanın ötesinde fiili bir durum. 3 Kasım'da kriz, yeni toplantılarla daha da derinleşti. Anayasa Mahkemesi yönetimine el koyan kanat, salt çoğunluk tartışmalarının gölgesinde topladığı Genel Kurulda mahkemenin 2027 bütçesini onaylayıp görevden uzaklaştırılan eski başkan ve yardımcısı hakkında disiplin heyetleri oluşturdu. Polonya Cumhurbaşkanlığı ve eski yönetim ise bu kararları derhal hükümsüz ilan etti. Aynı gün toplanan Yüksek Mahkeme de boykotlar nedeniyle karar yeter sayısına ulaşamayarak yargıdaki fiili bölünmeyi tescilledi. Böylece Polonya’da devlet mimarisinin ardından yüksek yargı organları da bizzat kendi içlerinde iki başlı hale geldi.

Siyasi zeminde de tansiyon düşmüyor. Nawrocki, Ulusal Güvenlik Konseyi toplantısını........

© Anadolu Ajansı Analiz