İngiltere Kralı 8. Edward Mustafa Kemal Atatürk'ü 1936'da İstanbul'da Ziyaret Etti...

4 Eylül 1936'da İstanbul'a Gelen Kral 8. Edward 7 Eylül 1936'da İstanbul'dan Ayrıldı...

The Duchess and I (2026), The Crown (TV Series 2016–2023), The King's Speech (2010) gibi filmlere ve TV dizilerine hayatı, serüvenleri ve aşk öyküsü konu edilen Kral VIII. Edward ise Dalmaçya kıyılarını gezdikten sonra Yunanistan’a uğramış ve 30 Ağustos akşamı Atina’dan ayrılmıştı. Yunanistan’dan sonra Türk karasularına ilerleyen kraliyet yatı nihayet 3 Eylül sabahı, Çanakkale açıklarına ulaştı. Kral, Gelibolu Muharebelerinin yaşandığı savaş alanını da gezmek istiyordu. Kendisine bölge hakkında malumat vermesi için Orgeneral Fahrettin Altay görevlendirildi. Fahrettin Altay önderliğindeki Türk yetkililer, kral ve maiyetini büyük bir saygıyla karşıladılar ve kendisine bölgeyi tanıttılar. Dostane geçen seyahatin sonunda kral, Türk subayları ve bölge halkıyla fotoğraflar çektirerek Çanakkale’den ayrıldı ve 4 Eylül sabahı İstanbul’a ulaştı.

Günlerdir kralın ziyaretini haber yapan gazeteler ve yapılan resmi hazırlıklar sebebiyle İstanbul halkı oldukça heyecanlanmıştı. 4 Eylül sabahı sahil boyunca toplanmış kalabalıklar merakla kralı beklemekteydi. Böyle bir ortamda şehre ayak basan kralı karşılamak için Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk’ün önderliğinde Başbakan İsmet İnönü, Dış İşleri Bakanı Tevfik Rüştü Aras, İç İşleri Bakanı Şükrü Kaya, Milli Savunma Bakanı Kazım Özalp ve Londra Büyükelçisi Fethi Okyar, Tophane rıhtımında bekliyorlardı. Kral’ı dostane bir şekilde karşılayan Mustafa Kemal Atatürk, daha sonra kral ile birlikte otomobile binerek önce İngiliz elçiliğine sonra da Dolmabahçe sarayına geçti ve kendisiyle orada yaklaşık bir saat görüştü.

Bu görüşmelerden sonra akşam saatlerinde İstanbul genelinde kralın şerefine hazırlanan aydınlatmalar eşliğinde fener alayları düzenlendi. Şehrin yüksek kuleleri kralın isminin baş harfi olan “E” harfi ile aydınlatıldı, Sarayburnu’nda ise 17 metre yüksekliğinde ve 20 metre uzunluğunda neon tesisatıyla ışıklandırılmış “welcome” (hoş geldiniz) yazısı açıldı. Buna karşılık VIII. Edward akşam saatlerinde kraliyet yatında bir kokteyl partisi düzenleyerek bu partiye Mustafa Kemal Atatürk, İsmet İnönü, Tevfik Rüştü Aras, Numan Menemencioğlu ve Fethi Okyar’ı davet etti. Samimi bir havada geçen yat partisinde, konuklar boğazdan kralın adına yapılan fener alaylarını ve şehirdeki aydınlatmaları izlediler.

Kral Edward, kendi adına yapılan bu etkinliklerden oldukça memnun oldu ve çevresindekilere “Ben hayatımda bu kadar güzel bir geceyi pek az hatırlıyorum.” dedi. Ertesi gün Ayasofya Camii, Sultan Ahmet Camii, Yerebatan Sarnıcı ve Kapalı Çarşı’yı gezen Edward, Türk kahvesi içerek halkla sohbet etme fırsatı buldu. Tüm bu gelişmeler Türk basınında yoğun ilgi gördü ve kralın hemen her hareketi gazetelerde geniş yer buldu.

6 Eylül günü Moda’da düzenlenen deniz yarışlarını izlemeye giden Edward, burada yeniden Mustafa Kemal Atatürk ve Türk devlet erkânı ile görüşme fırsatı buldu. Yarışlardan sonra, Mustafa Kemal Atatürk, kralın şerefine Ertuğrul Yatı’nda bir kokteyl partisi düzenledi. Bu partide de iki devlet başkanı arasında samimi sohbetler gerçekleşti. Bütünüyle dostane bir havada gerçekleşen ziyaretin sonunda Kral Edward, Atatürk’ün kendisine tahsis ettiği trenle Viyana’ya gitmek üzere 7 Eylül akşamı Sirkeci garından uğurlandı.

Trene binmeden önce kral kendisini uğurlamaya gelen devlet adamlarının elini tek tek sıktı ve Atatürk’e “Sizin de bir gün Londra’yı şereflendireceğinizi ümit ederim” dedi. Atatürk, bu davete karşılık, “İngiltere’yi ziyaret etmek daima benim arzumu teşkil etmektedir.” cevabını verdi. Kral daha sonra bu teklifi İsmet İnönü’ye de yaptı ve Atatürk, İnönü’nün yakın zamanda İngiltere’ye geleceğini ve iade-i ziyarette bulanacağını ifade etti. Bu dostane geziden memnun kalan Kral Edward Türk topraklarından ayrılır ayrılmaz Mustafa Kemal Atatürk’e bir teşekkür telgrafı yazdı. Cumhuriyet Gazetesi’nde yayınlanan bu telgrafta şunlar yazmaktaydı:

"Türk Topraklarından ayrılırken, bana karşı gösterdikleri dostane tarzı kabulden ve gerek ekselansları, gerek makamat-ı resmiye ve Türk milleti tarafından şahsıma karşı izhar edilip beni çok mütehassıs eden itinalardan dolayı ekselanslarına çok samimi teşekkürlerimi takdim etmek isterim. Türkiye’de ilk ikametimde pek zevkli bir hatıra muhafaza edeceğim. Minnettarlık ifadelerime terdifen sizi en iyi temennilerimi sunarım. Ekselanslarınızın semahatle bana tahsis ettikleri hususi tren seyahatinde büyük bir konfor içinde seyahat ediyoruz."

Kral Edward’ın bu nazik telgrafına karşılık Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk, aynı incelikle bir cevap kaleme aldı. Cumhuriyet Gazetesi’nde yayınlanan bu cevap telgrafında şunlar yazmaktaydı:

"Majestelerinin, Türk topraklarından ayrılırken bana gönderme nezaketinde bulundukları telgraf, beni derin surette mütehassis etmiştir. Majestelerinin memleketimize, bize çok kısa görünen ikametleri esnasında Türk milleti, haklarında beslediği yüksek takdir ve ihtiramkâr muhabbet hislerini ifade edebilmiştir. Majesteleri bütün kalpleri kendisine cezbetmiştir. Ben, şahsen, bu cazibeyi, bütün şümulüyle hissetmenin büyük zevkini duyuyorum. Şerefli hükümdar hakkında beslemekte olduğum samimi dostluk hisleri, bu ilk ve kısa telakkinin bıraktığı unutulmaz hatıra ile tebellür etmiş bulunuyor. Majestelerine bütün kalbimle, çok güzel bir seyahat ve payitahtlarına mes’ud bir avdet diler, en samimi temennilerimi kabul buyurmalarını rica ederim."

Birinci Dünya Savaşı'nın hemen öncesinde Osmanlı donanmasını güçlendirmek amacıyla İngiliz tersanelerine sipariş edilen Sultan Osman ve Reşadiye dretnotlarının inşası tamamlandığında ve Osmanlı tarafından son taksitleri ödendiğinde, İngiliz Hükümeti gemilere el koydu.

İngilizler el koydukları Sultan Osman zırhlısına HMS Agincourt, Reşadiye zırhlısına ise HMS Erin adını vererek kendi donanmalarına dahil ettiler.

20 Ocak 1936 ile 11 Aralık 1936 arasında (toplam 325 gün) İngiltere kralı ünvanını taşıyan ve Temmuz 1936’da askeri bir tören esnasında suikast tehlikesi atlatan 8. Edward (1894 – 1972) daha önce evlenip – boşanmış Amerikalı sevgilisi Mrs. Wallis Warfield Simpson (1896 – 1986) ile birlikte 1936 sonbaharında Kraliyete ait Nahlin adlı yatla Akdeniz’de (özellikle Dalmaçya kıyılarında) geziye / tatile çıktı. O tarihlerde Kral 8. Edward ile Mrs. Wallis Simpson’ın mayolu fotoğrafları İngiliz gazeteleri haricinde tüm dünya gazetelerinde geniş yer buldu…

İngiltere Kralı 8. Edward ve aşık olduğu kadın Wallis Simpson uğruna tahtından vazgeçti...Aslında Romeo ve Juliet'ten çok daha şanslı bir çiftti...Peter Morgan onların büyük aşkını The Crown (2016-2023) adlı televizyon dizisiyle ölümsüzleştirdi...

İngiltere Kraliyet /monarşisinin, Windsor hanedanı/ sülalesinin, İngiliz Kilisesinin katı, demode kurallarına göre Kralın daha önce evlenmiş boşanmış bir kadınla evlenmesi yasaktı...Kadına İngiltere'de çok utanılacak bir kabahat,suç işlemiş kişi, cüzzamlı, vebalı ve düşman muamelesi yapıldı...Yüzüne tükürülmedi ancak onun persona non grata kişi olduğu ilan edildi...

Kadını seven Kral Çin seddinden daha güçlü bir hoşgörüsüzlük, memnuniyetsizlik duvarıyla karşılandı...Kral ve sevgilisi yatla Akdeniz gezisine çıktıklarında uğrayacakları tüm ülkelere İngiltere hükümeti baskı uyguladı...İngiliz Dışişleri bakanlığı yetkilileri Kralla görüşeceklere katı kurallarını ilettiler ve şöyle dediler:

Protokol kuralları gereği........

© Akdeniz Gerçek