{vendor_count} satıcılarını yönetin

Bu amaçlar hakkında daha fazla bilgi edinin

Köşe Yazıları Diş Hekimliği Eczacılık Edebiyat Eğitim Fen Güzel Sanatlar ve Tasarım Hemşirelik Hukuk İktisadi ve İdari Bilimler İlahiyat İletişim İnsan ve Toplum Bilimleri İşletme Mimarlık Mühendislik Orman Sağlık Bilimleri Siyasal Bilgiler Spor Bilimleri Tarih Tıp Turizm Veteriner Ziraat

Güzel Sanatlar ve Tasarım

İktisadi ve İdari Bilimler

İnsan ve Toplum Bilimleri

Fikri görünür kılan kalem; kalemi anlamlı kılan istikrardır.

Türkiye’deki fon krizi ve benzeri finansal skandallar bize göstermektedir ki; en büyük adaletsizlikler gözü dönmüş canavarlar tarafından değil, ahlaki sürtünmeyi ortadan kaldıran sistemler içinde eriyip giden, sıradanlaşmış elitler eliyle üretilmektedir. Modern yönetici ve finansal yapılar, felaketle sonuçlanan durumlar yaratmak için nadiren kötü niyetli bir amaca ihtiyaç duyar. Ancak bu yapılar sıradanlaşmış elitlerin günlük kararlarını insani sonuçlarından sistematik olarak uzaklaştırmak için sofistike mekanizmalara sahiptirler. Hiyerarşi, parçalanmış sorumluluk ve psikolojik mesafe bir araya geldiğinde, bir siyasetçi, bürokrat ya da imtiyaz sahibinin sıradan gördüğü bir eylem sessizce toplumsal bir felakete dönüşebiliyor.

Yüksek finans enstrümanlar, karmaşık fon yapıları, tahviller, türev ürünler ve fon krizlerine zemin hazırlayan operasyonlar, doğası gereği insan yüzünden arındırılmış, tamamen sayısal ve teknik bir dile sahiptir. Bu dil siyasetçi, bürokrat ya da imtiyaz sahiplerini  yaptıkları  eylemin sorumlukluklarından soyutlar. Bu sıradanlaşmış elitler için söz konusu olan şey, halkın dişinden tırnağından artırarak biriktirdiği sermaye veya bir ülkenin geleceği değil; ekrandaki yeşil ve kırmızı oklar, yüzdelik oranlar ya da excel tablolarındaki sütunlara dönüşür. Bu dil, eylemin ahlaki ağırlığını ortadan kaldırır. İnsanlar rakamlara indirgendiğinde, o rakamlar üzerinde yapılan operasyonlar da birer finansal optimizasyon veya stratejik hamle olarak meşrulaştırılır. Soyutlama kalkanı, elitlerin empati kurma yeteneğini felç ederek onları vicdani rahatsızlıktan tamamen izole eder. Bu insanların bulundukları konumlar sebebi ile elde ettikleri imtiyazları vicdani rahatsızlık duymadan kullanmaları ahlaki olmayan eylem, suç ya da ihanet olarak adlandırılabilir. Bu açıdan bakıldığında bu tür krizler kötülüğün sıradanlığı kavramı içerisinde toplumsal bir felakete dönüşür.

Kötülüğün sıradanlığının en sinsi boyutu, gayrimeşru ya da ahlaki açıdan sorunlu uygulamaların zamanla kurumsal norm haline gelmesidir. Siyasal ve bürokratik elitlerin etrafını saran bu çemberde ayrıcalıklı bilgiye erişmek, sistemi kendi lehine esnetmek ya da kriz anlarında kayırılmak sistemin doğal işleyişi olarak algılanmaya başlar. Böyle bir yapıya dahil olan yeni bir aktör, başlangıçta bu duruma yabancılasa ve etik bir rahatsızlık duysa bile, çevresindeki herkesin aynı mekanizmayı sorgulamadan işlettiğini gördüğünde hızla uyum sağlar. Sosyal psikolojide uyum baskısı olarak bilinen bu durum, bireyin kendi içsel pusulasını susturmasını ve grubun ortak ahlaksızlığını kendi normali haline getirmesini tetikler. Artık soru “Bu adil mi?” değil, “Herkes yapıyor, ben neden mahrum kalayım?” ya da “Kurallara uygun mu?” haline gelir. Ahlaki boyutunu kaybeden, gayrimeşru ve toplumdan soyutlanmış eylemler sıradan finansal tercihlere dönüşür.

Türkiye’deki fon krizleri ve imtiyaz skandalları da bu mekanizma üzerinden okunmalıdır. Arka planda küçük yatırımcının birikimi erirken, sıradan vatandaşın erişemediği ayrıcalıklı finansal ağlar üzerinden devasa servetler elde edenler, bunu genellikle bir ahlaksızlık olarak kodlamazlar. Sahip oldukları hiyerarşik yapılar, bireylerin kendi ahlaki pusulalarını devre dışı bırakıp sorumluluğu üst makamlara devretmesi için konforlu bir alan oluşturur. Modern siyaset, bürokrasi ve büyük finansal yapılar, işleri asla tek bir kişinin üstlenmeyeceği kadar parçalı süreçlere böler. Kamu zararından doğan bir adaletsizliğe giden yolda kimse “Ben bu suçu tek başıma işledim” diyemez. Biri şirketi kurmuştur, diğeri mevzuattaki bir açığı kontrol etmiş, öbürü izin vermiş, imzalamış, başkası ise sadece onay yetkisini kullanmıştır. Sorumluluk yüzlerce küçük imzaya ve bürokratik adıma bölündüğü için, eylemin ağırlığı ortadan kalkar. Herkes kendisini bütünün çok küçük ve suçsuz bir parçası olarak görür. Karar alıcılar ile o kararlardan etkilenen kitleler arasındaki fiziksel ve zihinsel uzaklık, empati duygusunu tamamen yok etmiştir.

Modern siyaset ve bürokrasi, karar alıcıları ahlaki sürtünmelerden........

© Akademik Akıl