Köşe Yazıları Diş Hekimliği Eczacılık Edebiyat Eğitim Güzel Sanatlar ve Tasarım Fen Hemşirelik İktisadi ve İdari Bilimler İlahiyat İletişim İşletme Mimarlık Mühendislik Orman Sağlık Bilimleri Siyasal Bilgiler Spor Bilimleri Tıp Veteriner Ziraat

Güzel Sanatlar ve Tasarım

İktisadi ve İdari Bilimler

"HAYATI: doğal bir OKUyuşla; PAYLAŞmak"

Ayakları Ay’a Basan Çılgın Bir Küresel Proje Önerisi: Ay Yüzeyinde Gözlemevi Yerleşkeleri

Atmosferin bozucu etkilerinden uzak, Dünya kaynaklı girişimlerden büyük ölçüde korunmuş ve geleceğin bilim üslerine aday bir yüzey: Ay. Farklı dalga boylarında çalışacak teleskopların Ay’a yerleştirilmesi, bugün için çılgın görünen; ama yarının astronomisini, uzay teknolojilerini ve küresel bilim iş birliğini değiştirebilecek bir proje olabilir.

Ay neden eşsiz bir gözlem yeridir?

Biz astronomlar gözlemlerimizde Ay ışığı olmayan geceleri tercih ederiz. Yerden yaptığımız gözlemlerde atmosferimiz, gök cisimlerinin ışıklarını olumsuz yönde etkiler; atmosferin bulunmadığı uzaydan yapılan gözlemler ise paha biçilmez değerdedir. Bu yüzden Ay, uygun teknolojiler geliştirildiğinde, gerçekten de “uzay şartlarında gözlem imkânı sunan” benzersiz bir yerdir. Atmosfersiz bir yüzeyde yaşamın kendiliğinden sürdürülemeyeceğini dikkate alan mühendislik çözümleriyle, Ay yüzeyine elektromanyetik ışığın farklı bölgelerini kapsayacak şekilde teleskopların yerleştirilmesi, gerçekten “çılgın küresel bir proje” değerindedir. Bugüne kadar hiçbir ülke, Ay yüzeyinde her dalga boyunu kapsayan kapsamlı ve kalıcı bir gözlemevi altyapısını tam anlamıyla kurabilmiş değildir.

Ay yüzeyinin sunduğu fırsatlar

Ay’da kütle çekimi düşüktür. Nemlenme, yağış ve rüzgâr etkisi yoktur. Bu yüzden yerleştirilecek teknolojiler, dünyadakinden çok farklı çevresel şartlar altında çalışacaktır. Elbette Ay tozu başlı başına bir teknik problemdir; ancak buna karşı geliştirilecek çözümlerle “ayakları Ay’a basan” teknolojiler için büyüklük kısıtlamasının daha esnek hale gelebileceği düşünülebilir. Geniş Ay yüzeyine doğrudan düşen Güneş ışığı, özellikle uygun bölgelerde enerji tedariki için büyük imkân sağlar. Güneş’in akısı ya da Güneş sabiti, Yerküre atmosferinin dışında kabaca 1360 watt/m²’dir. Dolunaylı gecelerden gördüğümüz o geniş Ay yüzeyine serilecek güneş panelleri ve enerji depolama sistemleri ile çok büyük güç altyapıları kurulabileceği hayal edilebilir. Dünyamızdan Ay yüzeyine yansıyan ışıklar bile, bazı özel çözümlerde enerji hesabının bir parçası olabilir. Dünyamızın en büyük problemlerinden biri “enerji arzını sağlamak” değil midir? Günümüzde savaşlar bu yüzden çıkmıyor mu?

Ay’ın arka yüzü ve karanlık bölgeler

Ay’ın Güneş ışığı görmeyen zifiri karanlık bazı bölgeleri, özellikle de kutuplardaki sürekli gölgede kalan alanlar, gözlemevi yerleşkesi adayı olabilir. Dünyadakiler gibi yüksek dağ tepeleri aramaya da gerek yoktur; tam tersine dev çarpma kraterlerinin çukurlarını kullanmak bile avantaj sağlayabilir, tıpkı çok eskiden kuyudan yapılan gökyüzü gözlemleri gibi. Ayrıca Ay’ın bize görünmeyen arka yüzü, yeryüzü kökenli çok sayıdaki elektromanyetik girişimden büyük ölçüde korunmuş olduğundan, Ay’a konuşlandırılacak optik teleskoplar kadar radyo teleskoplar için de son derece uygun bir yer olabilir.

Sıcaklık, soğukluk ve teknik dayanım

Günümüzün yapay zekâ bilgisayarlarının ve hassas elektronik sistemlerin çalıştırılması için ciddi soğutma ve ısıl denge çözümleri gerekmektedir. Ay yüzeyinde atmosfer bulunmaması, Güneş gören yerlerin çöl sıcağına, Güneş görmeyen bölgelerin ise kutup soğuğuna yaklaşan çok sert ısıl şartlar oluşturur. Bu durum zorluk olduğu kadar, uygun tasarlandığında bazı teknolojik avantajlara da dönüşebilir. Ay’ın kendi ekseni etrafında dönmesinin Dünya çevresindeki dolanmasına kilitli olması, bir Ay gününün yaklaşık 27.3 Dünya gününe karşılık gelmesi demektir. Bu da uygun kurgu ile Ay teleskoplarının bazı gözlem türlerinde kararlılık ve hassasiyet avantajı sağlayabileceğini düşündürmektedir. Çok sayıda orta dereceli öğrencinin Bölümümüze gelip “Ay dönüyor mu?” ödev sorularını cevapladığım olmuştur; bu soru bile Ay’ın gözlem açısından neden farklı bir dünya sunduğunu anlatmaya yetiyor.

Dünyamız dışında Güneş Sistemi’nde ve Ay’da akan suyun olmaması, buzun bulunmadığı anlamına gelmemelidir. Güneş Sistemi’nin başından geçen bombardıman sırasında gezegenlere ve uydularına çarpan kuyrukluyıldız ve asteroitler bol miktarda su getirmiş olabilirler. Birçok gökbilimci, yeryüzündeki suyun önemli bir bölümünün Dünya’ya çarpan kuyrukluyıldızlar ve benzeri cisimlerle taşınmış olabileceğini düşünmektedir. Ay’a da çarpan bu cisimlerin getirdiği suyun, özellikle güney ve kuzey bölgelerindeki bazı derin kraterlerin tabanları gibi sürekli gölgede kalan alanlarda buz halinde bulunma olasılığı vardır. Böyle bir imkân, geleceğin Ay yerleşkeleri ve bilim üsleri için son derece değerlidir.

Dünya’ya Ay’dan bakmak

“Biri bizi gözetliyor” anlayışında, Ay mesafesinden Dünya’ya elektromanyetik tayfın geniş bir yelpazesinden sürekli bakabilmek, henüz erken uyarılarını tam alamadığımız bazı küresel doğal afetlerin izlenmesine elbette katkı sağlayabilir. Berberin “ayna tutması” ile ancak görebildiğimiz “ensemiz” gibi, Ay teleskopları da yeryüzünden göremediklerimize ışık tutabilir.

Ay, Dünya ve bilimsel anlamı

Ay, Güneş Sistemi’nde çevresinde dolandığı gezegene en yakın olan doğal uydulardan biridir. Bu nedenle birçok gökbilimci Dünya ile Ay’ı, sıradan bir gezegen-uydu ikilisi olarak değil, adeta bir “gezegen çifti” gibi değerlendirmiştir. Dünyamızdaki deprem istasyonları gibi birkaç sismograf Ay, Venüs ve Mars üzerine de yerleştirilmiştir. Buna göre Ay, Yer gibi jeolojik olarak etkin değildir. Ancak Ay’ın Dünya’nın geoid şekli üzerindeki kütle çekim etkisi, Dünya’nın ekseninin yaklaşık 26 bin yıllık bir periyotla dairesel bir salınım yapmasına, yani presesyona yol açar. İklimbilimciler bu salınımın, yeryüzündeki uzun dönemli iklim değişimlerinin nedenlerinden biri olabileceğini düşünmektedir.

Uzay çağında Ay’ın yeniden yükselişi

Dünya dışında, bütün gök cisimleri arasında en çok uzay aracı gönderilen ve incelenen gök cismi kuşkusuz Ay’dır ve insanoğlunun gidebildiği tek gök cismidir. Bu yönleriyle de böylesi bir çılgın proje, değerine değer katacaktır. Türkiye Uzay Ajansımızın (TUA) 10 adet Millî Uzay Projesi içinde bir “Ay Programı” da yer almaktadır.

Uzay çalışmaları son 70 yıldır baş döndürücü bir hızla gelişmiş ve bugün astronotiğin nimetlerinden faydalanmayan neredeyse hiçbir bilim dalı kalmamıştır. Zengin ülkeler tek başlarına, değilse düzinelerce ülke bütçelerini bir araya getirerek uzay araştırmalarında “biz de varız” demektedirler. Türkiye Uzay Ajansımızın Millî Uzay Projeleri arasında bir de “Uzaya Erişim ve Uzay Limanı” bulunmaktadır. Ayrıca ülkemizde TÜBİTAK Uzay, TÜBİTAK SAGE, Delta V, ASELSAN, ROKETSAN, TUSAŞ, Fergani gibi kurum ve kuruluşları; yurt dışında da Türk girişimcilerin bazı şirketlerini (Sierra Nevada Corporation-snc ve Isar Aerospace) burada sayabiliriz. Bu konuda İstanbul Üniversitesi’nde gerçekleştirilen “Uluslararası Uzay Ekonomisi, Hukuku ve Bilimleri” başlıklı bilimsel toplantıları da anmış olalım.

Ay görevleri neden yeniden önem kazandı?

Ay dâhil Güneş Sistemi’ndeki cisimleri keşfetmek için gönderilen uzay araçları farklı türlerde olabilmektedir. Bunlardan “yakın geçiş-flyby” uzay araçları, ilgili gök cismine mümkün olduğunca yaklaştırılan ve onunla ilgili veri toplayan araçlardır. Bu veriler Dünya’ya iletilirken uzay aracı yolculuğuna devam eder. Keşif araçlarının bir diğer türü “yörünge aracı-orbiter”dir; bunlar gök cisminin yörüngesine yerleştirilir, çevresinde tur atar, çok veri toplar, harita çıkarırlar. Geçtiğimiz günlerde Artemis II ismi ile Ay görevini gerçekleştirmek üzere bir “yörünge aracı”nın Ay’a insanlı kapsül gönderildiğini burada belirtelim. Bir başka tür uzay aracı ise “inen-lander” ve “gezici-rover” denilen, yüzeye iniş yapan ve orada çalışan araçlardır. “Lander” indiği yerde kalırken, “rover” motorları sayesinde çevrede dolaşabilir. Böylece yazı konusuna giren güncel kavramları da burada kısaca vermiş olduk.

Öğrencilerimize, “Uzun bir aradan sonra günümüzde ülkeler Ay’a gitme projelerini hayata geçirmeye başlamışlardır. Neden Ay’a tekrar gidiş ve Ay görevleri yapılıyor?” diye sordum. Gelen cevaplar son derece dikkat çekiciydi: Ay’a bilim üssü kurma ve bünyesinde gözlemevlerini barındırması, Ay’ın arka yüzünü araştırma, gelecekte insanlı uzay seyahatlerine ara istasyon hazırlığı, atmosfersiz Ay’dan düşük maliyetli uzay görevlerinde faydalanma, Ay’daki potansiyel suyu kullanma, yaşanabilir alanlar oluşturma ve kolonileşme, düşük Ay çekimi şartlarından yararlanma, Dünya şartlarında gerçekleştirilemeyen deneylerin yapılması, askerî amaçların düşünülmesi, geçmişteki Ay tecrübelerinden faydalanılması, gelişen teknoloji ile uzay turizminin Ay seyahatlerine genişletilmesi, madde rezervi ve depolama alanı olarak kullanılması, Ay’ın Dünya üzerine etkisi, Ay teması üzerinden Güneş Sistemi’ni öğrenme ve Ay’ın oluşum senaryolarına açıklık getirme…

Dünya’dan Ay’a benzetmeler

Ülkemizde uzay yüzeylerine benzetilen doğal oluşumlar arasında Pamukkale Travertenleri de sahip oldukları benzersiz jeolojik yapısıyla dikkat çekmektedir. Burası, bilim insanları için Dünya’daki gezegen benzeri ortamları incelemek adına önemli bir alandır. Özellikle beyaz traverten yüzeyleri, bazı gözlemcilerin zihninde Ay yüzeyindeki parlak kaya oluşumlarını çağrıştırabilir. Gelecekteki Ay görevlerinde, gezegen ve uydusu arasındaki bu ayrıntılar daha da belirgin hale gelecektir.

Bilim mutfağındayız; akla düşenlerimizi paylaşmayı sürdürüyoruz. Ay yüzeyine, farklı dalga boylarında çalışan teleskoplar ve gözlem altyapıları yerleştirmek, yalnızca astronomi için değil, insanlığın ortak bilim tarihi için de büyük bir sıçrama olacaktır. Ayakları Ay’a basan böylesi bir küresel proje, bir gün gerçekleşirse, bu yalnızca birkaç ülkenin değil, bütün insanlığın eseri sayılmalıdır.

Kapitalizme Eleştiri-9

Yorum Yap Cevabı İptal Et

Bir dahaki sefere yorum yapmam için adımı, e-postamı ve web sitemi bu tarayıcıya kaydedin.

Δdocument.getElementById( "ak_js_1" ).setAttribute( "value", ( new Date() ).getTime() );

Işık ve Ses Gecikmesi Bize Ne Söyler?

KBRN ÇAĞINDA HEDEF ŞEHİRLER DEĞİL, SİSTEMLERDİR: Küresel Hazırlık...

Tıpta “Sıfır Atık” Mümkündür

Atlıkuş İmparatorluğu: Yükümlülük Bir Bilinçtir

Huzur ve Güvenli Bölge İçin: Türkiye-İran İlişkilerinde Bireysel...

Kitap Kapağındaki Sonsuzluk

Heisenberg Belirsizlik İlkesi ve Hayatımızın Akışının Belirsizliği

Siyah Kuğu ve Sonrası

Bir Eğitimci ve Araştırmacı: Doç.Dr. Feramuz Aydoğan

Toplam Ziyaretçi (Tekil Kişi): 2.070.246

KBRN Krizlerinde Manevi İlk Yardım: Görünmeyen Tehditlere Karşı İçsel Dengeyi Sağlayan Destek için Prof.Dr. Muammer Cengil

KBRN Krizlerinde Manevi İlk Yardım: Görünmeyen Tehditlere Karşı İçsel Dengeyi Sağlayan Destek için Prof.Dr. Muammer Cengil

KBRN Krizlerinde Manevi İlk Yardım: Görünmeyen Tehditlere Karşı İçsel Dengeyi Sağlayan Destek için Prof. Dr. İshak Torun

KBRN ÇAĞINDA HEDEF ŞEHİRLER DEĞİL, SİSTEMLERDİR: Küresel Hazırlık Düzeyi ve Türkiye’nin Stratejik Dayanıklılık Analizi için Prof. Dr. İshak Torun

KBRN Tehditleri ve Sağlık Üzerine Tıbbi Bir Bakış: için Prof. Dr. İshak Torun

KBRN Düşündürdükleri için Prof. Dr. İshak Torun

KBRN: Ne Kadar Hazırız? için Prof. Dr. İshak Torun

Suyun Dini, Sosyal ve Kültürel Hayatımızdaki Yeri için Vahap Can

KBRN Krizlerinde Manevi İlk Yardım: Görünmeyen Tehditlere Karşı İçsel Dengeyi Sağlayan Destek için Mustafa naci kula

KBRN Krizlerinde Manevi İlk Yardım: Görünmeyen Tehditlere Karşı İçsel Dengeyi Sağlayan Destek için Prof.Dr. Muammer Cengil

Ayın Konusu: 2023 Seçim Değerlendirmesi (12)

Ayın Konusu: 2024 Yerel Yönetim Seçim Sonuçlarının Değerlendirilmesi (13)

Ayın Konusu: Acil Durumlara Hazırlıklı mıyız? (11)

Ayın Konusu: Adaletin Üstünlüğü (25)

Ayın Konusu: Ahlak, Adalet ve Bilim İlişkisi (14)

Ayın Konusu: Akademik Kültürde Kaybedilen Değerler (15)

Ayın Konusu: Akademik Yayınlarda Hakemlik (13)

Ayın Konusu: Akademisyenden Üniversite Öğrencilerine Tavsiyeler (22)

Ayın Konusu: Akademisyenlerde Motivasyon Eksikliği (15)

Ayın Konusu: Akademisyenlerin 2023 Seçimine Bakışı (11)

Ayın Konusu: Anayasa Değişikliği (8)

Ayın Konusu: Asistan Eğitimi; Sorunlar – Çözümler (19)

Ayın Konusu: Bilim-Din İlişkisi (18)

Ayın Konusu: Bilim-Siyaset İlişkisi (16)

Ayın Konusu: Bilim, Din, Sanat Dili: Türkçe (13)

Ayın Konusu: Bilinç oluşturmak \ Algı yönetmek (11)

Ayın Konusu: Bir Temel Sorun Olarak: AHLAK (22)

Ayın Konusu: Bir Temel Sorun Olarak: EŞİTLİK ANLAYIŞIMIZ (16)

Ayın Konusu: Bir Temel Sorun Olarak: YALAN (20)

Ayın Konusu: Cezasızlık Algısı (12)

Ayın Konusu: Covid-19 Pandemisinin İnsanlığa Mesajları (32)

Ayın Konusu: Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi (12)

Ayın Konusu: Cumhuriyet ve Demokrasi (17)

Ayın Konusu: Doğrudan Demokrasi (12)

Ayın Konusu: Dünyadaki Siyasi Süreçler ve Türkiye (7)

Ayın Konusu: Enflasyon: Nedenleri ve Çözüm Önerileri (9)

Ayın Konusu: Fikri; Üretme Hakkı ve İfade Hürriyeti (29)

Ayın Konusu: Gelir Dağılımı (14)

Ayın Konusu: Haksız Kazanç (12)

Ayın Konusu: Hegemonya (11)

Ayın Konusu: İklim Değişikliği (11)

Ayın Konusu: İnsanın Çoğaltma ve Biriktirme Tutkusu (17)

Ayın Konusu: İstişare (25)

Ayın Konusu: KBRN! Hazırlıklı mıyız? (7)

Ayın Konusu: Kumar – Bahis (9)

Ayın Konusu: Kuraklık: Türkiye’nin Su Yönetiminde Acil Ne Yapılmalı? (11)

Ayın Konusu: Liyakat (36)

Ayın Konusu: Milli Güvenlik Sorunlarımız (5)

Ayın Konusu: Milli Güvenlik Sorunu Olarak: "Geleneksel Din Anlayışı" (7)

Ayın Konusu: Milli Güvenlik Sorunu Olarak: “Liyakatli İnsan Yetiştirme” (23)

Ayın Konusu: Milli Güvenlik Sorunu Olarak: “Nüfus Artış Hızı” (5)

Ayın Konusu: Nasıl Bir Akademisyen? (17)

Ayın Konusu: Nasıl Bir Anayasa? (12)

Ayın Konusu: Nasıl Bir Belediye Başkanı? (15)

Ayın Konusu: Nasıl Bir Eğitim Sistemi? (19)

Ayın Konusu: Nasıl Bir Üniversite? (41)

Ayın Konusu: NATO (5)

Ayın Konusu: Nisâ Suresi 75. Ayet ve Müslümanlar (9)

Ayın Konusu: Oku’mak-Yaz’mak: Nasıl Anlamalı? (12)

Ayın Konusu: On Emir ve Yahudiler (8)

Ayın Konusu: Sağlık Sistemimizin Değerlendirilmesi (12)

Ayın Konusu: Siyasal Süreçler ve Tövbe (6)

Ayın Konusu: Sosyal Medya (13)

Ayın Konusu: Toplumsal Barışın Tesisi! Ama Nasıl? (18)

Ayın Konusu: Türkiye Cumhuriyeti'nin 100. Yılı (24)

Ayın Konusu: Türkiye ve Bilim (12)

Ayın Konusu: Türkiye'de "Planlama Sistemi": Sorunlar ve Çözüm Önerileri (13)

Ayın Konusu: Türkiye'nin "'İran Siyaset'i" Ne Olmalı? (7)

Ayın Konusu: Türkiye'nin En Temel Sorunu ve Çözüm Önerileri (16)

Ayın Konusu: Üniversitelerimizde İnterdisipliner Çalışma Kültürü (12)

Ayın Konusu: Uyuşturucu Sorunu (14)

Ayın Konusu: Yapay Zeka (13)

Ayın Konusu: Yazarların Gözünden Akademik Akıl Platformu (11)

Ayın Konusu: Yeni Doçentlik Başvuru Şartları (11)

Ayın Konusu: Yenidoğan (Hastane) Çetesi ile İlgili Değerlendirmeler (11)

Güzel Sanatlar ve Tasarım (26)

İktisadi ve İdari Bilimler (152)

İnsan ve Toplum Bilimleri (12)

Sağlık Bilimleri (50)

Sosyal Medya Hesaplarımız

Bilgi paylaştıkça artar, fikir paylaştıkça gelişir.

Ayakları Ay’a Basan Çılgın Bir Küresel Proje Önerisi: Ay Yüzeyinde Gözlemevi Yerleşkeleri Nisan 6, 2026

Ayakları Ay’a Basan Çılgın Bir Küresel Proje Önerisi: Ay Yüzeyinde Gözlemevi Yerleşkeleri

Kapitalizme Eleştiri-9 Nisan 6, 2026

Kapitalizme Eleştiri-9

Biyolojik ve Kimyasal Silahlar Biyoterörizm Nisan 6, 2026

Biyolojik ve Kimyasal Silahlar Biyoterörizm

Prof. Dr. Hüsrev Hatemi’nin Ardından Nisan 6, 2026

Prof. Dr. Hüsrev Hatemi’nin Ardından

Yazar olarak giriş yapın

Çıkış yapana kadar beni içerde tut.

@2024 - Akademik Akıl Tüm Hakları Saklıdır. Sitede yer alan makaleler kaynak gösterilmeden paylaşılamaz.

Köşe Yazıları Diş Hekimliği Eczacılık Edebiyat Eğitim Güzel Sanatlar ve Tasarım Fen Hemşirelik İktisadi ve İdari Bilimler İlahiyat İletişim İşletme Mimarlık Mühendislik Orman Sağlık Bilimleri Siyasal Bilgiler Spor Bilimleri Tıp Veteriner Ziraat

Güzel Sanatlar ve Tasarım

İktisadi ve İdari Bilimler

Bu websitesi kullanıcı deneyimini iyileştirmek için arkaplan datalarını anonim olarak tutmaktadır. Kabul etmek için yandaki butona tıklayabilirsiniz. Kabul Et KVKK Aydınlatma Metni

© Akademik Akıl